افزایش چاقی، تغییر الگوی تغذیه، کمتحرکی و مصرف بیشتر غذاهای فرآوریشده، نگرانی متخصصان گوارش و کبد را درباره روند رو به رشد بیماریهای متابولیک، کبد چرب و برخی سرطانها افزایش داده است؛ بهطوری که گفته میشود سرطان کبد طی یک دهه ۵۹ درصد افزایش یافته است.
به گزارش همشهری آنلاین، افزایش چاقی، تغییر الگوی تغذیه، کمتحرکی و مصرف بیشتر غذاهای فرآوریشده، نگرانی متخصصان گوارش و کبد را درباره روند رو به رشد بیماریهای متابولیک، کبد چرب و برخی سرطانها افزایش داده است؛ بهطوری که گفته میشود سرطان کبد طی یک دهه ۵۹ درصد افزایش یافته است.
دکتر کامران باقریلنکرانی، رئیس انجمن آندوسکوپی گوارشی ایران، در نشست خبری حاشیه همایش گوارش و کبد با اشاره به روند افزایشی سرطانها در جهان گفت: افزایش موارد سرطان یک واقعیت جهانی است و بخشی از آن به سالمندشدن جمعیت و بخشی دیگر به تغییر سبک زندگی مربوط میشود.
او با اشاره به وضعیت چاقی در ایران اظهار کرد: حدود ۶۰ درصد بزرگسالان ایرانی به اضافهوزن و چاقی مبتلا هستند. علاوه بر چاقی، مصرف الکل و دخانیات و استفاده از غذاهای فرآوریشده مانند کنسرو، سوسیس، کالباس و نوشابههای گازدار میتواند احتمال ابتلا به سرطان را افزایش دهد.
لنکرانی با بیان اینکه الگوی سرطانها نیز در حال تغییر است، افزود: میزان شیوع هلیکوباکتر در سالهای گذشته حدود ۹۵ درصد بوده که اکنون به حدود ۵۰ درصد کاهش یافته است. کاهش شیوع هلیکوباکتر میتواند در کاهش برخی سرطانهای معده نیز مؤثر باشد.
او درباره سرطان روده بزرگ نیز گفت: این سرطان در ایران پراکندگی جغرافیایی مشخصی ندارد و عواملی مانند مصرف الکل و دخانیات و غذاهای فرآوریشده نقش مهمی در بروز آن دارند.
سرطان کبد؛ رشد ۵۹ درصدی در یک دهه
رئیس انجمن آندوسکوپی گوارشی ایران با اشاره به روند افزایشی سرطان کبد در ایران گفت: هپاتیت B در سالهای گذشته یکی از عوامل اصلی ابتلا به سرطان کبد بوده است، اما اکنون سهم قابلتوجهی از موارد ابتلا به سرطان کبد به کبد چرب تشخیصدادهنشده مربوط میشود.
به گفته او، میزان سرطان کبد طی ۱۰ سال گذشته حدود ۵۹ درصد افزایش یافته است؛ افزایشی که بخشی از آن به بهبود تشخیص و بخشی نیز به عوامل دیگر مربوط میشود.
همچنین دکتر سیدموید علویان، رئیس انجمن مطالعات بیماریهای کبدی ایران هم در این نشست با اشاره به روند افزایشی بیماریهای کبدی گفت: هپاتیت هم همچنان مهم است اما با غول دیگری در حوزه بیماریهای مواجهیم؛ کبد چرب. علاوه بر این بیماریهای متابولیک، دیابت، بیماریهای قلبی، سرطان کبد و سیروز در حال افزایش هستند و اقدامات فعلی هنوز برای مقابله مؤثر با این روند کافی نیست.
او تأکید کرد: کبد چرب بیماری کوتاهمدتی نیست که بتوان آن را صرفاً با مصرف یک دارو برطرف کرد؛ این بیماری نیازمند مداخله بلندمدت برای اصلاح سبک زندگی و فرهنگ سلامت جامعه است.
علویان با اشاره به توسعه درمانهای جدید افزود: صنعت دارویی در حال توسعه درمانهای جدید از جمله داروهای ضد فیبروز است و این درمانها میتوانند کمککننده باشند، اما همچنان مسئله اصلی، پیشگیری و اصلاح سبک زندگی است.
کبد چرب از کودکی آغاز میشود
علویان با اشاره به نتایج یک مطالعه درباره کبد چرب کودکان گفت: در مطالعهای که در سالهای ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ روی حدود هزار کودک انجام شد، ۷.۲ درصد کودکان به کبد چرب مبتلا بودند.
او افزود: مشکلات متابولیک میتواند از سنین پایین آغاز شود و زمانی که یک کودک در سن ۱۰ تا ۱۲ سالگی به کبد چرب مبتلا میشود، احتمال ابتلا به فشار خون، بیماری قلبی و دیابت در بزرگسالی افزایش پیدا میکند.
رئیس انجمن مطالعات بیماریهای کبدی ایران افزایش مصرف فستفود، تغییر الگوی تغذیه و افزایش چاقی را از عوامل مهم این روند دانست و گفت: برای مقابله با کبد چرب باید سرمایهگذاری کرد؛ این سرمایهگذاری فقط مالی نیست و باید ابعاد فکری، برنامهای و زمانی را نیز دربر بگیرد.
غذای فرآوریشده؛ از چاقی تا بیماریهای گوارشی
علویان با تأکید بر اهمیت زنجیره تولید مواد غذایی اظهار کرد: نگهداری، ذخیرهسازی و نحوه پخت مواد غذایی میتواند بر سلامت انسان و بروز بیماریهایی مانند بیماریهای متابولیک و سرطانها اثرگذار باشد.
او میان تغذیه ناسالم و تغذیه خطرناک تفاوت قائل شد و گفت: بخشی از چاقی به دلیل کمتحرکی و بخشی به دلیل تغذیه ناسالم و خطرناک است. مصرف بیش از حد مواد قندی و نمکی در گروه تغذیه ناسالم قرار میگیرد، اما تغذیه خطرناک به استفاده از مواد غذایی حاوی سموم یا ترکیبات مضر برای سلامت انسان مربوط میشود.
لنکرانی هم با اشاره به افزایش بیماریهای گوارشی در کشورهای مختلف گفت: تغییر الگوی مصرف از غذاهای تازه و طبیعی به سمت غذاهای مانده، فرآوریشده و کنسروی در افزایش شیوع برخی بیماریها مؤثر است.
او افزود: برخی ترکیباتی که برای مطلوبتر شدن ظاهر مواد غذایی استفاده میشوند، میتوانند بر سیستم ایمنی اثر بگذارند. هرچه از غذاهای طبیعی و روشهای طبیعی پختوپز فاصله گرفتهایم، برخی بیماریها نیز در جوامعی مانند ایران افزایش یافتهاند.
ورزش فقط برای کاهش وزن نیست
علویان با تأکید بر نقش فعالیت بدنی در سلامت گفت: ورزش فقط به کنترل وزن کمک نمیکند، بلکه شرایط متابولیک و میزان قند خون را نیز بهبود میبخشد و آثار مثبتی بر کیفیت خواب دارد.
او افزود: افرادی که به دلیل شرایط شغلی، شیفتی کار میکنند یا الگوی خواب نامنظمی دارند، بیشتر در معرض بیماری قرار میگیرند.
این متخصص بیماریهای کبدی همچنین اختلالات خواب را یکی از عوامل مؤثر در ایجاد یا تشدید برخی بیماریهای کبدی و گوارشی دانست.
دستگاه گوارش فقط محل هضم غذا نیست
علویان با اشاره به نقش گسترده دستگاه گوارش اظهار کرد: دستگاه گوارش فقط محل جذب، هضم و دفع غذا نیست، بلکه یک سیستم هورمونی است که پیامهای متعددی به مغز ارسال میکند و در ایجاد احساس سیری نقش دارد.
او گفت: وقتی این سیستم دچار اختلال میشود، ممکن است فرد با وجود دریافت غذای کافی همچنان احساس سیری نکند و به خوردن ادامه دهد. برخی داروهای جدید نیز با هدف اثرگذاری بر همین سازوکار و تقویت پیام سیری تولید شدهاند.
علویان همچنین بر اهمیت عادات ساده غذایی تأکید کرد و افزود: آهسته غذا خوردن، خوب جویدن، غذا خوردن در کنار دیگران و پرهیز از غذا خوردن با عجله و استرس میتواند به تنظیم احساس سیری کمک کند.
رفلاکس؛ بیماری شایع وابسته به عادات غذایی
لنکرانی درباره شیوع رفلاکس معده گفت: گزارشهای مختلف، شیوع این بیماری را در استانهای مختلف نشان میدهد و آمارها از شیوع حدود ۱۵ تا ۴۵ درصدی رفلاکس حکایت دارند.
او عادات غذایی را یکی از عوامل مهم در این بیماری دانست و گفت: مصرف زیاد چای و قهوه، نوشابههای گازدار، غذاهای چرب و تند و همچنین پرخوری میتواند برگشت اسید معده را افزایش دهد و در بسیاری از موارد با اصلاح این عادات میتوان بدون دارو نیز علائم را کاهش داد.
نقش روان در بیماریهای گوارشی و کبدی
لنکرانی با اشاره به ارتباط سلامت روان و بیماریهای گوارشی گفت: تأثیر عوامل روانی بر بیماریهایی مانند سندرم روده تحریکپذیر شناخته شده است، اما درباره تأثیر آن بر بیماریهای مزمن همچنان مطالعات و مباحث متعددی در جریان است.
او همچنین درباره ارتباط اختلالات روانی و تغذیه اظهار کرد: افسردگی میتواند به شکلهای مختلف بروز کند؛ برخی افراد دچار بیاشتهایی و برخی دیگر دچار پرخوری میشوند. چنین الگوهایی در اضطراب نیز دیده میشود و در برخی موارد ممکن است پرخوری عصبی رخ دهد.
به گفته او، برخی افراد پس از پرخوری دچار احساس گناه میشوند و حتی ممکن است خود را وادار به استفراغ کنند. اگرچه این اختلال شیوع کمتری دارد، اما نیازمند درمان است. همچنین در درمان اضطراب، هدف حذف کامل ترس نیست، بلکه باید توانایی مقابله و تابآوری فرد در برابر اضطراب افزایش یابد.
مصرف تریاک و افزایش خطر برخی سرطانها
لنکرانی درباره ارتباط مصرف مواد مخدر با سرطان نیز گفت: بررسیها نشان میدهد مصرف تریاک، بهویژه تریاک سوخته، میتواند در بروز برخی سرطانها از جمله سرطان معده نقش داشته باشد.
او ناآگاهی را یکی از عوامل مهم مراجعه دیرهنگام بیماران مبتلا به سرطانهای گوارشی دانست و افزود: مشکلات مالی و کمبود وقت نیز از دیگر دلایل مراجعه دیرهنگام محسوب میشوند.
رئیس انجمن آندوسکوپی گوارشی ایران درباره غربالگری سرطان روده بزرگ گفت: این غربالگری در دسترس است و میتوان از تست خون مخفی در مدفوع به روش FIT برای غربالگری استفاده کرد.
سرطانهای گوارشی در کدام مناطق بیشترند؟
لنکرانی با اشاره به آخرین گزارش وضعیت سرطانها در کشور گفت: آخرین گزارش مربوط به سال ۱۴۰۲ است و وضعیت ابتلا به سرطان به تفکیک انواع سرطان مشخص شده است.
او افزود: در میان سرطانهای گوارشی، سرطان سنگفرشی مری در مناطق شمالی کشور بیشتر دیده میشود و سرطان معده نیز در نیمه شمالی کشور، از استان اصفهان به سمت شمال، شیوع بیشتری دارد.
داروهای گیاهی همیشه بیخطر نیستند
لنکرانی درباره مصرف داروهای گیاهی نیز هشدار داد: این تصور که فرآوردههای گیاهی همیشه بیخطر هستند، اشتباه است و افراد باید به مستندات علمی توجه کنند؛ چرا که در برخی ادعاها ممکن است تعارض منافع وجود داشته باشد.
او با اشاره به عرق کاسنی گفت: مصرف بیش از حد آن میتواند موجب افزایش آنزیمهای کبدی شود.
هپاتیت B؛ کاهش شیوع با واکسیناسیون
علویان درباره وضعیت هپاتیت B در کشور گفت: اقدامات وزارت بهداشت طی سالهای گذشته، از واکسیناسیون تا غربالگری، موجب شده وضعیت ایران در زمینه هپاتیت B مناسب باشد.
به گفته او، برنامه واکسیناسیون هپاتیت B از دهه ۷۰ آغاز شد و در ابتدا کارکنان حوزه بهداشت و درمان و سپس نوزادان، مادران، نیروهای نظامی، کارگران شهرداری و آتشنشانان را دربر گرفت.
او افزود: در مقطعی نوجوانان ۱۷ ساله نیز واکسینه شدند و حدود ۶.۵ میلیون نفر واکسن هپاتیت B دریافت کردند. مطالعهای که ۱۰ سال پس از واکسیناسیون این افراد انجام شد، کاهش شیوع هپاتیت B را در این گروه نشان داد.
علویان درباره وضعیت هپاتیت B در سیستان و بلوچستان نیز گفت: میزان شیوع این بیماری در سالهای گذشته حدود ۵ تا ۷ درصد بود که اکنون به حدود ۲.۵ درصد کاهش یافته است؛ با این حال، با توجه به بالا بودن شیوع بیماری در آن سوی مرزهای این استان، همچنان باید برنامههای پیشگیری و آگاهیرسانی مورد توجه قرار گیرد.
نسخه سلامت باید با تغییر بیماریها بهروز شود
علویان با تأکید بر ضرورت بهروزرسانی برنامههای سلامت گفت: وضعیت بیماریها ثابت نیست، زیرا عوامل خطر در طول زمان تغییر میکنند؛ بنابراین برنامههای سلامت نیز باید متناسب با شرایط روزآمد شوند.
او با اشاره به تغییر الگوی انتقال HIV در کشور افزود: اعتیاد تزریقی در گذشته یکی از عوامل اصلی انتقال HIV بود، اما در سالهای اخیر الگوی انتقال تغییر کرده و روابط پرخطر جنسی جای اعتیاد تزریقی را به عنوان یکی از عوامل مهم انتقال گرفته است.
سلامت روان کادر درمان در معرض خطر
لنکرانی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به وضعیت سلامت روان کادر درمان گفت: سلامت روان جامعه موضوع بسیار مهمی است و فشار کاری و سلامت روان کادر درمان باید در کانون توجه قرار گیرد.
او افزود: فشار کاری و فرسودگی شغلی میتواند موجب خروج نیروها از چرخه ارائه خدمت شود. نتایج یک تحقیق که اخیراً در چند مرکز انجام شده، نشان میدهد بیش از ۵۰ درصد پرستاران تمایل به خروج از خدمت دارند.
به گفته لنکرانی، افرادی که تمایلی به خروج از خدمت ندارند، یا اهمیت جایگاه خود در سلامت مردم را درک کردهاند یا نسبت به ادامه فعالیت اقناع شدهاند.
نقش رسانه و انجمنهای علمی در سیاستگذاری سلامت
علویان نیز در این نشست با تأکید بر نقش رسانهها در نظام سلامت گفت: جامعه پزشکی بدون حضور رسانهها نمیتواند در جامعه اثرگذار باشد. وزارت بهداشت متولی نظام سلامت است و برای اجرای این تولیت به ابزارهایی نیاز دارد و انجمنهای علمی میتوانند بازوی کمکی وزارت بهداشت باشند.
او همایشهای علمی را نیز فرصتی برای بهبود سیاستگذاری دانست و گفت: همایشهای علمی میتوانند به وزارت بهداشت و سازمانهای بیمهگر برای تصمیمگیریهای بهتر کمک کنند.
