به گزارش سیاست خارجی ایرنا، هیات‌های مذاکره کننده جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده با فاصله زمانی چندساعته در بامداد جمعه ۱۷ بهمن ماه به مسقط، پایتخت سلطنت عمان رسیدند. دور جدید مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا در زمستان نه چندان سرد مسقط در فضایی متفاوت از پنج دور پیشین گفت‌وگوها که در بهار گذشته با حمله اسرائیل و ایالات متحده به ایران به پایان رسید، آغاز شد.

دو طرف این بار با درک روشن‌تر و ملموس‌تری از هزینه‌های تقابل و محدودیت‌های سیاست موسوم به فشار حداکثری، پای میز مذاکره نشسته‌اند؛ مذاکراتی که در سایه تجربه‌های پرتنش ماه‌های اخیر، بی‌اعتمادی عمیق و در عین حال نیاز متقابل به مدیریت بحران شکل گرفته و به نظر می‌رسد مهم ترین عنصر آن که بتواند به نتیجه‌ای متفاوت از ادوار قبل منتهی شود، عنصر واقع‌گرایی خواهد بود.

همزمان با آغاز گفت‌وگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا در مسقط، مواضع مقامات ایران گویای این است که تهران با دستور کاری مشخص و نتیجه‌محور وارد این دور از مذاکرات شده است؛ گفت‌وگوهایی که تمرکز اصلی آن بر پرونده هسته‌ای و رفع تحریم‌ها قرار دارد.

بر اساس سخنان سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه تهران با «چشمانی باز» و با در نظر گرفتن تجربه‌های گذشته وارد مسیر دیپلماسی شده و در عین اعلام حسن نیت، بر ایستادگی قاطع بر حقوق خود تأکید دارد. محور اصلی این رویکرد، دستیابی به توافقی پایدار بر پایه احترام متقابل، برابری طرفین و منافع متوازن است.

مهم‌ترین خواسته ایران در مذاکرات مسقط، رفع موثر و قابل راستی‌آزمایی تحریم‌های اقتصادی و مالی است. مقامات ایرانی بارها تاکید کرده‌اند که هرگونه توافق بدون آثار ملموس اقتصادی، از نظر تهران فاقد ارزش عملی خواهد بود. به همین دلیل، زمان‌بندی و نتیجه‌بخشی مذاکرات برای ایران اهمیت ویژه‌ای دارد.

در حوزه هسته‌ای، ایران بر حق قانونی خود در غنی‌سازی اورانیوم در خاک کشور تاکید دارد و این موضوع را خط قرمز مذاکرات می‌داند. از نگاه تهران، اقدامات فنی احتمالی تنها در چارچوب به رسمیت شناختن این حق قابل بررسی است و هرگونه پیش‌شرط خارج از این چارچوب، نشانه عدم حسن نیت طرف مقابل تلقی می‌شود.

یکی دیگر از اولویت‌های ایران، محدود نگه داشتن دستور کار مذاکرات به موضوع هسته‌ای است. مقامات ایرانی در مقاطع زمانی متفاوت اعلام کرده‌اند که طرح مسائل موشکی یا منطقه‌ای در این گفت‌وگوها جایی ندارد و ورود چنین موضوعاتی می‌تواند روند دیپلماسی را تخریب کند. به باور تهران، مسائل منطقه‌ای باید توسط کشورهای منطقه و بدون مداخله بازیگران خارجی پیگیری شود.

بی‌اعتمادی تهران به واشنگتن؛ سایه تجربه‌های اخیر بر مذاکرات

همزمان مقام‌های ایرانی تاکید دارند که ورود به دور جدیدی از مذاکرات مسقط به معنای رفع بی‌اعتمادی عمیق نسبت به آمریکا نیست. از نگاه تهران، مجموعه‌ای از اقدامات اخیر واشنگتن، فضای مذاکرات را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است؛ از جمله نقش آمریکا در «جنگ ۱۲ روزه» و هدف قرار دادن تاسیسات هسته ای مورد نظارت ایران، تحریک و تشویق اروپا به فعال‌سازی سازوکار اسنپ‌بک در شورای امنیت، تشدید تهدیدهای نظامی و همچنین آنچه تهران آن را مداخلات آشکار در امور داخلی ایران می‌داند.

ایران معتقد است این اقدام‌ها، با ادعای تمایل آمریکا به دیپلماسی در تناقض است و یکی از دلایل اصلی تاکید تهران بر لزوم دریافت تضمین‌های عملی در هر توافق احتمالی به شمار می‌رود. به همین دلیل، مقامات ایرانی بارها هشدار داده‌اند که تکرار الگوی «فشار همزمان با مذاکره» می‌تواند روند گفت‌وگوها را با بن‌بست مواجه کند.

در نگاه ایران، تجربه خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام، همراه با اقدامات اخیر واشنگتن، گواه این است که صرف تعهدات سیاسی یا حقوقی کافی نیست و هر توافقی باید به‌گونه‌ای طراحی و اجرا شود که امکان نقض آن به حداقل برسد. مقام‌های ایرانی تاکید دارند که تهران هرگز باب دیپلماسی را نبسته و مذاکره را ابزاری برای تامین منافع ملی و صیانت از ثبات منطقه می‌داند.

در کنار این موارد، تهران بر لزوم پرهیز از سیاسی‌سازی مذاکرات و پیوند زدن آن با مسائل داخلی ایران تأکید دارد و چنین رویکردی را مانعی جدی بر سر راه دستیابی به توافق می‌داند.

مجموع موضع گیری های مقام های ایرانی نشان می دهد که تهران در مذاکرات مسقط به دنبال توافقی واقع‌بینانه و نتیجه‌محور است که ضمن حفظ حقوق هسته‌ای کشور، زمینه رفع تحریم‌ها را فراهم کند؛ توافقی که به گفته مقامات ایرانی، تنها در صورت رعایت احترام متقابل، پرهیز از تهدید و تعهد واقعی طرف مقابل می‌تواند به سرانجام برسد.

در چنین شرایطی به نظر می رسد که حصول بیانیه ای سیاسی در نتیجه دور نخست مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا در مسقط که متضمن تلاش دو طرف برای مدیریت میدانی تنش و قرار گرفتن آنها در مسیر تعریف و اجرای نقشه راه برای حل و فصل موضوع هسته ای باشد، می تواند گام مثبتی در جهت کاستن از تنش فعلی در منطقه که محصول رویکردهای نظامی و زورمدارانه آمریکا با تحریک و اعمال نفوذ اسرائیل است، باشد.

عزیمت عراقچی و هیات همراه به دور دوم مذاکرات مسقط