در شرایطی که کاخسفید با تشدید فشارهای اقتصادی و اعمال محاصره دریایی، قطع شریانهای درآمدی ایران، بهویژه در حوزه نفت را در دستورکار محوری خود قرار داده، اما برخلاف انتظار واشنگتن، شبکه صادرات انرژی جمهوریاسلامی از مدار خارج نشده و نفت ایران به شیوههای مختلف، به دست مشتریان میرسد.
همشهری آنلاین – گروه سیاسی: ارزیابیها و گزارشهای داخلی و بینالمللی نشان میدهد ایران، چه در قالب محمولههای از پیش بارگیریشده و ذخایر شناور و چه از مسیرهای جایگزین، همچنان در حال کسب درآمدهای صادراتی است؛ تا جایی که گفته میشود تنها در ۱۱روز نخست شهریورماه جاری، بیش از یک میلیارد دلار ارز نفتی به ذخایر کشور افزوده شدهاست.
این درحالی است که برخلاف لفاظیها و فضاسازیهای تبلیغاتی کاخسفید، ارزیابیها و موضعگیری مقامهای مسئول در تهران نشان میدهد، ایران از ذخایر و منابع ارزی کافی برای مدیریت فشارهای کوتاهمدت برخوردار است و بانک مرکزی نیز توان مداخله در بازار ارز را حفظ کرده؛ موضوعی که بیش از هر چیز نشاندهنده استمرار جریان درآمدهای نفتی کشور است.
ازسوی دیگر کارشناسان و تحلیلگران بینالمللی نیز براین اعتقادند که اگرچه محاصره دریایی و فشارهای حداکثری آمریکا، محدودیتهایی را به همراه داشته، اما استمرار عرضه محمولهها ازسوی ایران، نشان میدهد واشنگتن برای تبدیل فشار دریایی به قطع کامل درآمدهای نفتی ایران با شکست مواجه شدهاست.
صنعت نفت متوقف نشد
از زمان آغاز جنگ علیه ایران در ۹ اسفندماه ۱۴۰۴ تاکنون، با وجود حمله نظامی، محاصره دریایی، جنگ اقتصادی و … متوقف نشدهاست؛ موضوعی که در گفتههای مقامهای ایرانی، از جمله محسن پاکنژاد، وزیر نفت، به زوایای مختلف آن اشاره شدهاست.
۱
- زمان: از زمان آغاز جنگ در ۹ اسفندماه ۱۴۰۴ تا آتشبس نخست در ۱۹ فروردینماه
- وضعیت: جنگ تحمیلی سوم آمریکا و رژیمصهیونیستی
- دستاورد:عدم توقف صادرات نفت خام ایران، حتی برای یک ساعت
- نکات ویژه:
- بیش از ۵۵۰ حمله به جزیره خارک، به عنوان قلب تپنده صادرات نفت ایران با حدود ۲۴ کیلومتر وسعت
- ادامه بارگیری نفتکشها در این منطقه، با وجود بمباران
- فروش چیزی در حدود ۱۲ میلیون بشکه نفت ایران از آغاز جنگ تا روز ۲۰ اسفندماه ۱۴۰۴(براساس دادههای ردیابی بینالمللی)
- ادامه صادرات در مقطع جنگ ۴۰ روزه بدون محدودیت و توقف و با وجود افزایش قیمت
- تاکید رسانههای بینالمللی بر حذف تخفیفهای نفت ایران
- رسیدن بارگیری نفت ایران به ۲.۲ میلیون بشکه در روز(براساس گزارش رویترز)
- رسیدن پیشنهادهای فروش نفت ایران از ۱۰دلار زیر برنت به برابری یا پریمیوم خفیف (براساس گزارش ۱۹ فروردینماه رویترز)
- اقدام برخی پالایشگاههای چینی برای خرید نفت ایران، حدود ۲ دلار بالاتر از قیمت برنت؛ اتفاقی کم سابقه در سالهای اخیر (براساس گزارش رویترز)
- تخمین درآمد ماهانه ایران از فروش نفت در حدود ۶ میلیارد دلار
۲
- زمان: از ۲۴ فروردینماه تا ۲۸ خردادماه ۱۴۰۵
- وضعیت: اعمال محاصره دریایی اول
- دستاورد:
- تعریف خطی بین رأسالحد و بندر گوادر پاکستان
- برنامهریزی و تدبیر برای حفظ جریان صادرات نفت
- اجراییسازی فرایند فروش و تحویل نفت به مشتری در هزاران کیلومتر دورتر از منطقه خلیج فارس و دریای عمان
۳
- زمان: ۲۸ خردادماه تا ۲۴ تیرماه ۱۴۰۵
- وضعیت: لغو محاصره دریایی و آتشبس
- دستاورد:
- سرعتبخشی به روند صادرات نفت ایران
- خارج کردن بخش قابلتوجهی از نفت صادراتی ایران به خارج از حوزه دریایی عمان و خلیج فارس
- رساندن نفت به مناطقی با وجود امکان تحویل محموله به مشتری
- براساس گزارش ۲۲ تیرماه اوپک، تولید نفت ایران طی ماه ژوئن (۱۱ خرداد تا ۹ تیر)، به میزان ۱۵۵ هزار بشکه در روز افزایش یافت و به ۲.۴۴۱ میلیون بشکه در روز رسید و این کشور در میان بزرگترین تولیدکنندگان نفت این گروه ایستاد.
- خبرگزاری رویترز در ۲۰ تیرماه ضمن اشاره به ادامه صادرات نفت ایران، تاکید کرد که از زمان اعلام آتش بس، ۵۲ نفتکش با محموله نفت و محصولات پتروشیمی ایران حرکت کردهاند.
۴
- زمان: از ۲۴ تیرماه تاکنون
- وضعیت: اعمال محاصره دریایی دوم علیه ایران و کلید زدن «جنگ اقتصادی» گسترده علیه ایران
- دستاوردها:
- متوقف نشدن تحویل محمولههای نفتی به مشتریان
- اتخاذ تدابیر ویژه برای دور زدن محاصره دریایی
- سید حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی ایران (اوپکس)، ۲۵ تیرماه گذشته، از موفقیت در صادرات ۸۰ میلیون بشکه نفت خام درپی اجرای یادداشت تفاهم اسلام آباد خبرداد.
مقامهای ایرانی چه گفتند؟
مقامهای ارشد ایرانی تاکنون بارها بر استمرار جریان نفت از ایران، با وجود اقدامهای خصمانه دشمن، تاکید کردهاند که در ادامه به بخشی از آنها اشاره میشود.
- مسعود پزشکیان، رئیسجمهور:
- پس از امضای تفاهمنامه اسلامآباد، ایرانی حدود ۹۰ میلیون بشکه نفت صادر کردهاست.
- محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس:
- در مدت اجرای تفاهمنامه بیش از ۸۰ میلیون بشکه نفت صادر کردیم.
- محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی:
- ایران در دوره آتشبس ۸۰ میلیون بشکه نفت صادر کرد.
- علاوه بر تخلیه ذخایر شناور، مسیرهای جدیدی برای صادرات ایجاد کردهایم که به تدریج در حال افزایش است.
- محسن پاکنژاد، وزیر نفت:
- صنعت نفت در زمینه تحویل نفت به مشتریان متوقف نشدهاست.
- در تلاشیم تا محاصره را بهصورت کامل دور بزنیم.
- در زمان رفع محاصره، نفت را به آن طرف دریای عمان منتقل کردیم.
- برای پشت سر گذاشتن محاصره تدابیری اتخاذ کردهایم.
- عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی:
- منابع پایدار و درآمدهای نفتی و غیرنفتی متعددی در دسترس بانک مرکزی قرار دارد.
- بانک مرکزی آمادگی دارد درصورت نیاز تا سقف ۲ میلیارد دلار ارز را برای مدیریت و ثبات بازار تزریق کند.
اطلاعات تازه درباره استمرار درآمدهای ارزی
برخی اطلاعات تازه منتشر شده ازسوی رسانهها، از استمرار جریان درآمدهای نفتی ایران حکایت دارد که در ادامه به برخی از آنها اشاره میشود.
- بیش از یک میلیارد دلار ارز نفتی در ۱۱ روز نخست شهریور به ذخایر کشور وارد شدهاست.
- در ۵ماهه اول سال رقم فروش نفت کشور، بیش از ۸۰درصد درآمد بودجه سال ۱۴۰۵ را پوشش داده بود.
- ارز نفتی تزریق شده در شهریورماه، با پر کردن دست بانک مرکزی، امکان تامین نیازهای کشور را فراهم خواهد کرد.
پشتوانه تداوم تحویل نفت ایران چیست؟
- اصلیترین عامل تداوم فروش نفت ایران پس از بازگشت محدودیتها، ذخایر نفتی موجود روی آب بودهاست؛ موضوعی که در گفتههای مقامهای ایرانی و گزارشهای بینالمللی رسانهای نیز اشارههایی به آن شدهاست:
- موسسه کپلر: حدود ۸۳ میلیون بشکه نفت ایران خارج از محدوده محاصره و روی نفتکشها در آبهای آسیایی ذخیره شدهاست.
- از ۸۳ میلیون بشکه ذخیرهشده خارج از محدوده محاصره، حدود ۴۳میلیون بشکه در دریای جنوبی چین، دریای زرد و دریای شرقی چین قرار داشته است.
- این وضعیت، سبب میشود بخشی از نفت ایران به بازار و پالایشگاههای چین نزدیکتر باشد و نیاز به عبور دوباره از تنگه هرمز نداشته باشد.
- دادههای موسسه ورتکسا: حجم کل نفت خام ایران روی آب، از حدود ۱۳۵ میلیون بشکه در هفته نخست مرداد تا حدود ۱۰۷ میلیون بشکه در هفته نخست شهریور ارزیابی شدهاست.
راهکارهای متنوع برای فروش نفت
مسیرهای فروش نفت ایران، یکی از سوژههای مورد توجه رسانههای بینالمللی درباره چگونگی استمرار جریان نفت ایران است که در ادامه به برخی محورهای رسانهای شده آن اشاره میشود:
۱
فروش نفت روی آب
- نفت پس از بارگیری، هنوز در نفتکش یا ذخیرهسازی شناور قرار دارد، اما برای خریدار عرضه میشود یا در فرایند انتقال به کشتی واسطه قرار میگیرد.
- مزیتهای ویژه:
- نفت میتواند در نزدیکی بازار مصرف آسیایی نگهداری و در زمان مناسب به خریدار تحویل شود.
- انتقال کشتیبهکشتی میتواند میان نفتکش مبدأ و حامل واسطه انجام شود و مرحله بعدی حمل به چین را از نقطهای غیر از خلیج فارس ممکن کند.
- در صورت اختلال در مسیر خروجی ایران، محمولههای پیشتر خارجشده همچنان قابلیت فروش دارند.
۲
مسیر مالزی
- آبهای پیرامون مالزی، یکی از مهمترین مسیرهای گزارششده ازسوی رسانهها، برای تداوم تحویل نفت ایران است.
- نکات ویژه:
- نفتکشهای حامل نفت ایران، که پیشتر از خلیج فارس خارج شدهاند، در این منطقه با نفتکشهای دیگر ملاقات میکنند؛ سپس محموله یا بخشی از آن به کشتی واسطه منتقل میشود و کشتی دوم به سوی بنادر چین حرکت میکند.
- این مسیر ازنظر تجاری به ایران امکان میدهد بخشی از نفت پیشتر بارگیریشده را بدون نیاز به خروج دوباره کشتیهای تازهبارگیریشده از تنگه هرمز، عرضه کند.
۳
چین؛ بازار اصلی نفت دریایی ایران
- چین همچنان بازار اصلی نفت دریایی ایران تلقی میشود. طبق گزارشهای مبتنی بر دادههای تجاری و رهگیری نفتکشها، خریداران و پالایشگاههای چینی بخشی از نفت ذخیرهشده ایران را در آبهای آسیایی دریافت کردهاند.
- نکته ویژه:
- براساس دادههای بینالمللی، اگرچه تحویل نفت ایران به چین پس از محاصره دریایی دوم کاهش یافته، اما همچنان ادامه دارد.
۴
آبهای دور
- فرایند فروش و تحویل نفت به مشتریان در آبهای دور همچنان ادامه دارد.
- نکات ویژه:
- محدودیت در بارگیری و خروج محمولههای جدید، به معنی قطع فروش و تحویل نیست.
- محمولههای قبلی در آبهای دور، بهویژه در محدوده آسیای جنوبشرقی و شرق آسیا، همچنان قابل معامله و تحویلاند.
- فایننشال تایمز در مردادماه گزارش داد با وجود توقف بارگیری در خارک در یک مقطع، درآمد نفتی ایران به صفر نرسیده، چراکه محمولههایی که در دوره آتشبس از خلیج فارس خارج شده بودند، همچنان به مشتریان آسیایی میرسیدند.
۵
شبکه لجستیکی و تجاری چندلایه
- یکی از موضوعهای مورد توجه رسانههای بینالمللی درباره تداوم فروش نفت ایران، مربوط به این نکته است که جمهوری اسلامی طی سالها توانسته شبکه پیچیدهای در این زمینه ایجاد کند.
- اجزای شبکه پیچیده ایران:
- نفتکشها
- انتقالهای دریایی
- واسطهها
- خریداران آسیایی
- پالایشگاههای مستقل،
- ذخیرهسازی در شناور
۶
ناوگان سایه
- یکی دیگر از قابلیتهای مشهور ایران در تداوم بخشیدن به جریان صادرات نفت، بهکارگیری ناوگانی است که رسانههای بینالمللی به عنوان «ناوگان سایه» شهرت یافته است.
- نکات ویژه:
- این ناوگان از صدها کشتی قدیمی با پرچمهای مختلف تشکیل شدهاست.
- این ناوگان با خاموش کردن موقعیتیاب و انتقال کشتی به کشتی به صادرات نفت ایران استمرار میبخشند.
- ناوگان سایه، نفت ایران را به شیوههای مختلف به آبهای دور دست، از جمله در مالزی میرسانند.
