مصرف پروتئین برای سلامت بدن ضروری است، اما زیادهروی در آن لزوماً به عضله بیشتر منجر نمیشود. یک متخصص تغذیه درباره پیامدهای احتمالی مصرف بیش از نیاز، بهویژه از طریق مکملهای پروتئینی، هشدار داده است.
به گزارش همشهری آنلاین، مجید غیورمبرهن، متخصص تغذیه با اشاره به عوارض مصرف پروتئین در بدن انسان، اظهار کرد: مهمترین موضوع درباره عوارض مصرف پروتئین این است که ابتدا مشخص کنیم بدن انسان چه میزان پروتئین نیاز دارد. پیش از پرداختن به عوارض مصرف مکملهای پروتئینی یا مصرف بیش از حد پروتئین، باید میزان نیاز واقعی بدن به این ماده را بدانیم؛ زیرا بسیاری از افراد تصور نادرستی از میزان پروتئین مورد نیاز خود دارند.
این درباره میزان پروتئین مورد نیاز بدن هر انسان، اظهار کرد: به طور متوسط، هر فرد به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، بین ۰.۸ تا ۱.۵ گرم پروتئین در روز نیاز دارد. برای مثال، فردی با وزن ۱۰۰ کیلوگرم، به طور معمول حدود ۸۰ تا ۱۰۰ گرم پروتئین در روز نیاز دارد؛ این میزان، نیاز طبیعی بدن یک فرد عادی است و مبنای محاسبه دریافت روزانه پروتئین محسوب میشود.
وی افزود: میزان نیاز به مصرف پروتئین در افراد ورزشکار، اندکی افزایش پیدا میکند؛ برای یک ورزشکار، این مقدار ممکن است حدود ۱.۲ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن باشد و در ورزشکاران حرفهای این میزان به حدود ۱.۳ گرم برسد. در ورزشکاران بسیار حرفهای نیز این میزان ممکن است تا حدود ۱.۵ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن افزایش یابد. به عنوان نمونه، فردی با وزن ۱۰۰ کیلوگرم، در حالت عادی حدود ۱۰۰ گرم پروتئین نیاز دارد و اگر ورزشکار باشد، این مقدار ممکن است به حدود ۱۲۰ گرم برسد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به منابع تأمین پروتئین مورد نیاز بدن، خاطرنشان کرد: پس از مشخص شدن میزان نیاز روزانه به پروتئین، این پرسش مطرح میشود که این مقدار باید از چه منابعی تأمین شود، چه میزان مواد غذایی مانند گوشت برای تأمین آن لازم است و منبع اصلی دریافت پروتئین در رژیم غذایی روزانه چیست.
دکتر غیورمبرهن با بیان اینکه یکی از باورهای نادرست میان بسیاری از ورزشکاران، تأمین عمده پروتئین از فرآوردههای گوشتی و تخممرغ است، افزود: بخش عمده پروتئین دریافتی روزانه از نان، غلات و فرآوردههای لبنی تأمین میشود و به طور متوسط، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد و حتی گاهی بیشترِ نیاز روزانه به پروتئین از همین منابع تأمین میشود.
این متخصص تغذیه ادامه داد: یکی از مشکلات موجود این است که برخی افراد ناآگاه یا افرادی که قصد فروش محصولات خود را دارند، به ورزشکاران القا میکنند که باید به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، دو یا سه گرم پروتئین مصرف کنند و سپس با استناد به این اعداد، فرد میبیند که تأمین چنین میزانی از طریق مواد غذایی امکانپذیر نیست و فرد باید مکمل پروتئینی خریداری کند؛ در حالی که این اعداد چندین برابر نیاز واقعی بدن است و مهمترین اشکال نیز همین است.
نیاز پروتئینی شهروندان با یک برنامه غذایی کامل قابل تأمین است
وی با تأکید بر اینکه بخش عمده نیاز روزانه بدن به پروتئین از طریق نان، غلات و فرآوردههای لبنی تأمین میشود، بیان کرد: حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد نیاز روزانه به پروتئین از این منابع و تنها حدود ۳۰ درصد باقیمانده از طریق منابعی مانند فرآوردههای گوشتی دریافت میشود. همچنین با بررسی هرم غذایی مشخص میشود که افراد عادی برای تأمین نیاز روزانه خود به مقدار زیادی پروتئین نیاز ندارند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: در هرم غذایی منابعی مانند گوشت، حبوبات، مغزیجات، ماهی و تخممرغ به عنوان منابع تأمینکننده پروتئین معرفی شدهاند و مجموع این مواد غذایی میتواند نیاز بدن را برطرف کند. به عنوان مثال، مصرف دو تا سه عدد تخممرغ در روز بخش قابل توجهی از نیاز پروتئینی یک فرد را تأمین میکند و یک ورزشکار نیز میتواند با مصرف یک تخممرغ، یک لیوان حبوبات و یک لیوان مغزیجات، پروتئین مورد نیاز بدن خود را دریافت کند و لزوماً نیازی به مصرف گوشت نداشته باشد.
غیورمبرهن با تأکید به اینکه نیاز پروتئینی شهروندان و افرادی که ورزش میکنند، با یک برنامه غذایی کامل قابل تأمین است، افزود: حتی افرادی که به هر دلیل گوشت یا ماهی کمتری مصرف میکنند، همچنان از طریق حبوبات، تخممرغ و سایر منابع غذایی میتوانند نیاز بدن خود به پروتئین را برطرف کنند. بنابراین، مهمترین نکته این است که با یک رژیم غذایی متعادل، نیاز بدن به پروتئین تأمین میشود.
مصرف بالای پروتئین به کلیه آسیب میزند
غیورمبرهن درباره عوارض مصرف بیش از حد پروتئین برای بدن، تصریح کرد: یکی از مهمترین عوارض مصرف زیاد پروتئین، آسیب به کلیهها است. مقدار زیادی از پروتئینهای مصرفی از طریق کلیه دفع میشوند؛ کلیه مانند یک صافی عمل میکند و زمانی که حجم پروتئین دریافتی بیش از حد باشد، این فشار میتواند عملکرد این صافی را تحت تأثیر قرار داده و زمینه بروز مشکلات کلیوی را فراهم کند.
این متخصص تغذیه با تاکید به اینکه مصرف پروتئین بیش از نیاز بدن باعث افزایش توده عضلانی نمیشود، بیان کرد: برخلاف تصور بسیاری از افراد، پروتئین اضافی در بدن به عضله تبدیل نمیشود، بلکه موجب افزایش توده چربی در بدن خواهد شد. بنابراین، این تصور که هرچه پروتئین بیشتری مصرف شود، عضلات بیشتری ساخته میشود، نادرست است و مصرف بیش از حد آن میتواند باعث افزایش چربی بدن شود.
وی با اشاره به اینکه اگر افراد علاوه بر مصرف بیش از حد پروتئین این محصولات را از منابع نامعتبر نیز تهیه کنند، احتمال بروز عوارض چند برابر خواهد شد، اظهار کرد: وجود ناخالصی در برخی از این فرآوردهها میتواند مشکلات بیشتری برای مصرفکنندگان ایجاد کند و موارد متعددی از بیماران مشاهده شدهاند که نسبت به ناخالصیهای موجود در این محصولات واکنش نشان دادهاند و عوارض ناشی از آن را تجربه کردهاند. متأسفانه تعداد این موارد کم نیست و برخی افراد بدون آنکه خود به کیفیت این محصولات اعتقاد داشته باشند، آنها را تولید و عرضه میکنند که همین مسئله مشکلات ما را دوچندان کرده است.
این استاد دانشگاه درباره علائم مصرف بیش از حد پروتئین در بدن انسان، بیان کرد: عوارض ناشی از مصرف زیاد پروتئین معمولاً دیر بروز میکنند. در بسیاری از موارد، فرد تا زمانی که آسیب قابل توجهی به کلیه یا سایر اندامها وارد نشده باشد، متوجه مشکل نمیشود. به همین دلیل، علائم معمولاً زمانی ظاهر میشوند که آسیب ایجاد شده است.
غیورمبرهن افزود: حتی زمانی که در آزمایشها دفع پروتئین مشاهده میشود، ممکن است بخش مهمی از مشکلات به دلیل ناخالصیهای موجود در این محصولات باشد این ناخالصیها میتوانند بدن را با چالشهای مختلفی روبهرو کنند، در حالی که بسیاری از این عوارض در مراحل اولیه به راحتی قابل مشاهده نیستند.
