پیام ۲۲ بهمن چه بود؟

علی دارابی – روزنامه اطلاعات: ما ایرانیان به قول جان فوران در کتاب «تاریخ تحولات اجتماعی ایران (مقاومت شکننده)» در طول یک قرن سه انقلاب بزرگ (مشروطه، ملی شدن نفت، انقلاب ۵۷) و چندین جنبش اجتماعی گسترده را تجربه کرده‌ایم.

واقعیت آن است که قرن بیست‌ویکم با عصر انقلاب‌های سنتی که با دگرگونی‌های بنیادین، تحولات اساسی در ساختارها، ارزش‌ها و ایدئولوژی‌ها، خشونت‌های گسترده و خونبار همراه بود، وداع کرده است.

ما با جنبش‌های نوین اجتماعی در عصر ارتباطات روبرو هستیم که یکی از مهم‌ترین شاخصه‌ها و ویژگی‌هایش آن است که کنشگران اصلی‌اش زنان و جوانان هستند، و این واقعیت ابتدا در بستر اینترنت، فضای مجازی و رسانه‌ها شکل می‌گیرد. این کنشگری‌ها شبکه‌ای و فاقد رهبر و اصطلاحاً جنبش‌های بدون سر هستند. مانوئل کاستلز در کتاب «جنبش‌های اجتماعی در عصر اینترنت» بخوبی این جنبش‌ها را تبیین کرده است.

درک این مسأله اساسی، که امروزه «جنگ ترکیبی» در جهان پیش برنده است، و بر سه ستون نظامی (قدرت سخت)، اقتصادی، و رسانه‌ای که با عبارت جنگ نرم از آن یاد می‌کنیم، استوار است اهمیت بسیاری دارد. مختصات جهان امروز، یعنی تحولات و دگرگونی‌های حیرت‌آورِ تکنولوژیک و نقش‌آفرینی رسانه‌ها با اتکاء به نیروی جوانان و زنان که گویای قدرتمند شدن نهادهای مدنی و افول قدرت‌های رسمی است را باید بشناسیم و حکمرانی و مدیریت کشور را براساس آن سامان دهیم.

۲۲ بهمن ۱۴۰۴ مردم در بیش از ۱۵۰۰ شهر، شهرستان، روستا و دهستان در راهپیمایی بزرگ سراسری در دفاع از انقلاب اسلامی، نظام، وطن و ایران عزیز به فراخوان رهبر معظم انقلاب اسلامی در میان تهدیدهای دشمنان و شرایط جوّی که در بسیاری از شهرهای کشور برف و باران بود، به خیابان‌ها آمدند تا به دشمنان «نه» بگویند و به جهانیان اعلام کنند که در حمایت از ایران و جمهوری اسلامی ایستاده‌اند. مردم کار خود را کردند و رحمت خدا بر این مردم بصیر باد. 

اما درس‌ها و پیام‌های ۲۲ بهمن به ما چه می‌گوید؟

۱) فرض بر آن است که همه مسئولان صدای مردم را شنیده‌اند. مردم که در راهپیمایی حاضر شدند صریحاً اعلام کردند که از گرانی، وضعیت کنونی اداره کشور و مسائل و مشکلات آن ناراضی‌اند، مبادا حضور مردم و پیام آنها درست تحلیل نشود. همه مسئولان باید خود را مخاطب مطالبات مردم بدانند و با تحلیل درست از شرایط موجود کشور به ساز و کارهای عاجل و فوری برای برون رفت از چالش‌ها اقدام کنند. 

۲) مردم انتظار دارند ثبات و امنیت دائمی در کشور ایجاد و تحریم‌های فلج کننده بر طرف شود نه اینکه کسانی آن را به غلط، فرصت و نعمت برای کشور بدانند؟! ساز و کار مشارکت واقعی مردم را در اداره امور مشاهده کنند، نه اینکه ببینند در به همان پاشنه قبلی می‌چرخد!

۳) مردم می‌خواهند فضای باز سیاسی، فرهنگی و اجتماعی را در کشور ببینند. مصادیق این انفتاح، آن است که از مسائل کشور را به سمت امنیتی بردن به شدت اجتناب شود. احزاب سیاسی ، مطبوعات، رسانه‌ها، نخبگان، نویسندگان، گروه‌های مرجع، دانش آموزان و دانشجویان باید بتوانند به دور از بیم‌ها و نگرانی‌ها درباره مسائل کشور بگویند و بنویسند. و این احتیاج به شرح صدر، تساهُل و مدارای سیاسی، تاب‌آوری و افزایش سقفِ تحمل و پذیرش نقد و انتقاد توسط مسئولان دارد. 

۴) مردم انتظار دارند دوقطبی‌های نادرست و غلط که از ابتدای انقلاب پدر این جامعه را در آورده است کنار گذاشته شود. پیوند و تداوم تاریخ ایران محترم شمرده شود نه اینکه روزی اسلام‌گرایی و روزی ملی‌گرایی و وطن‌پرستی سکه رایج زمانه شود. همین دو قطبی‌ها، خودی و غیر خودی، انقلابی و غیر انقلابی، چقدر هزینه‌های گزاف به کشور وارد کرده و وحدت مثال زدنی مردم ایران را دچار تجزیه و اضمحلال کرده است. تاریخ به ما می‌گوید که به عنوان مثال، حکومت مقتدر و ریشه‌دار سلجوقیان چگونه در سایه دو قطبی‌ها و شکاف‌های قویِ مذهبی، سیاسی و اجتماعی از هم فروپاشید. مطالعه تاریخ برای عبرت آموز است. 

۵) مردم انتظار دارند با فساد و تبعیض، پارتی بازی و تبارگماری، نظارت‌های سلیقه‌ای و جناحی در اداره کشور، با قاطعیت و بدور از شعار و وعده‌های نادرست برخورد شود. وجود ۳۱ میلیون فقره پرونده قضایی با ۱۰ عنوان در ۱۰ سال گذشته، نشانگر فرسایش سرمایه اجتماعی است که باید برای جلوگیری از ادامه آن «اقدام عملی» دیده شود. 

۶) مردم به دنبال «اکنون و آینده»‌ی روشن هستند. بر اثر برخی اقدامات نادرست اهداف سند چشم اندازِ بیست ساله که قرار بوده است براساس این سند هم اکنون در سال ۱۴۰۴ ایران قدرت اول اقتصادی کشور باشد نه تنها تحقق نیافته است بلکه فاصله بسیار زیادی با آنچه که باید می‌بودیم داریم. از این‌ به بعد چنین نباشد. 
مردم، اختلال گسترده در نظام بروکراسی و اداری کشور را مشاهده نکنند، شاهد کاهش شدید ارزش پول ملی و تورم شدید نباشند. 

۷. پیام راهپیمایی ۲۲ بهمن ۱۴۰۴ آن است که شرایط جهانی و منطقه‌ای دگرگون شده است. آمریکا و سایر ابرقدرت‌ها گویا نقشه جهان را جلوی روی خود گذاشته‌اند و هر طور که مایل هستند آن را تغییر می‌دهند.

منافع ملی، امنیت ملی، معنا و مفهوم آن به کلی دگرگون شده است. 

در عرصه سیاست خارجی، دوست و دشمن دائمی وجود ندارد. اگر همین مسأله، آویزۀ سیاست خارجی جمهوری اسلامی باشد، راهکار مهم برای برون رفت از وضعیتِ «نه جنگ، نه صلح» را ارائه می‌دهد. ترکیب هیأت‌های مذاکره کنندۀ ایران باید مرکب از برترین‌ها، با تجربه‌ترین‌ها، و سرآمدان حقوق بین‌الملل، روابط بین‌الملل، ارتباطات، سیاست، جامعه شناسی، روانشناسی، اقتصاد، امنیت و اطلاعات … باشد. واقعاً چقدر هیأت‌های اعزامی، قدرت و توانایی، و تجربه جهانی در دفاع از منافع ملی ایران دارند. 

۸) پیام راهپیمایی ۲۲ بهمن آن است که فرصت نداریم. باید با سرعت مثال زدنی، چالش‌ها و بحران‌های داخلی و خارجی را خاتمه دهیم. شرایط ثبات و امنیت را برای توسعه پایدار کشور فراهم سازیم. ساز و کارهای مشارکت و حضور همه مردم، همه جناح‌های سیاسی، همه نخبگان و صاحب نظران، کارآفرینان، سرمایه‌گذاران را برای عبور از این شرایط بحرانی فراهم نمائیم. کشور، دیگر شرایط آشوب، اغتشاش، و نا امنی را ندارد. سه هزار نفر در دی ماه ۱۴۰۴ جان باخته‌اند، «یک نفر» هم برای ما خسارت عظیمی است. نباید دوباره شاهد تکرار چنین وقایع و حوادثی در کشور باشیم. 

آصف بیات نویسنده ایرانی «زندگی را مثابۀ سیاست» می‌داند. او می‌گوید: مردم عادی در خاورمیانه. قدرت تغییر حکومت را دارند. و جنبش تهیدستان، قدرت تسخیر خیابان‌ها را دارند. و این مهم را همیشه باید مد نظر داشت. 

مردم حجت را تمام کردند، اینک نوبت مسئولان است. فردا خیلی دیر است. به قول شاعر بزرگ ایران زمین، سعدی علیه الرّحمه:
سخنی که با تو دارم به نسیم صبح گفتم    
دگری نمی‌شناسم، تو ببر که آشنایی