زردی نوزاد در روزهای اول تولد پدیدهای شایع است، اما بیتوجهی به شدت آن یا استفاده از روشهای غیرعلمی برای درمان میتواند عواقب خطرناکی داشته باشد. اقداماتی مانند حجامت پشت گوش نوزاد نهتنها کمکی به درمان زردی نمیکند، بلکه در برخی موارد میتواند سلامت نوزاد را با خطر آسیبهای جدی مواجه کند.
به گزارش همشهری آنلاین، در حالی که برخی والدین برای درمان زردی نوزاد خود دست به حجامت پشت گوش نوزاد می زنند، عضو هیئت مدیره انجمن متخصصان کودکان ایران تاکید کرد انجام «حجامت پشت گوش» در نوزاد، نه تنها تأثیری در درمان ندارد، بلکه بسیار خطرناک است. ما موارد زیادی داشتهایم که نوزادان به دلیل این رفتارهای غیرعلمی، دچار آسیبهای مغزی دائمی شدهاند.
بالا بودن سطح رنگدانه ای به نام بیلی روبین (bilirubin) در خون موجب زرد شدن پوست می شود. بیلی روبین در خون همه مردم صرفنظر از سن وجود دارد.
بیلی روبین یکی از فراورده های جنبی است که در زمان تجزیه سلول های قرمز خون که پیر شده اند، حاصل می شود. معمولا کبد بیلی روبین را از خون جمع آوری کرده و از طریق مدفوع آن را از بدن دفع می کند.
در طی حاملگی کبد مادر بیلی روبین جنین را نیز دفع می کند. بعد از تولد مدت زمانی طول می کشد تا کبد بچه فعالیت خود را شروع کرده و بیلی روبین را از خون دفع کند. نتیجه آن تجمع این رنگدانه در خون نوزاد است که در زیر پوست و سفیدی چشم رسوب کرده و موجب زرد شدن پوست و سفیده چشم نوزاد می شود.
این نوع یرقان یا زردی را زردی فیزیولوژیک می نامند و معمولا در دومین یا سومین روز زندگی بچه تا حدود دو هفته بعد از تولد ظاهر می شود (در بچه های نارس اوج آن در ۵ تا ۷ روز پس از تولد شروع شده و ممکن است نهایتا تا دو ماه بعد کامل برطرف شود).
روند شروع زردی پوست از صورت بچه است و به سمت پایین و گردن و قفسه سینه ادامه می یابد تا اینکه در موارد زردی شدید به نوک انگشتان پای بچه برسد و کل بدن را زرد کند.
ناکافی بودن سطح مایعات بدن بچه می تواند موجب غلیظ شدن خون و بالا رفتن سطح بیلیروبین خون نوزاد شود. بنابراین اگر بچه با شیر مادر تغذیه می شود و هنوز شیر کافی ترشح نمی شود که بچه بخورد، احتمال دارد که زردی سریعتر و شدیدتر باشد
علی فرجی متخصص کودکان و عضو هیئت مدیره انجمن متخصصان کودکان ایران درباره اینکه درصد بسیار بالایی از نوزادان در روزهای اول زندگی دچار زردی میشوند و علت ان چیست گفت:حدود ۶۰ تا ۶۵ درصد نوزادان در روزهای اول تولد دچار زردی میشوند. اما نکته حیاتی اینجاست: اگر زردی در روز اول تولد ظاهر شود یا میزان آن نسبت به وزن و سن نوزاد بسیار بالا باشد، ما دیگر با یک زردی ساده روبرو نیستیم، بلکه با یک وضعیت اورژانسی مواجهیم که نیاز به بررسی فوری و مداخله پزشکی دارد.
وی درباره اینکه از نظر علمی، چه اتفاقی در بدن نوزاد میافتد که باعث این تغییر رنگ پوست میشود؟ گفت: علت اصلی، بالا رفتن سطح مادهای به نام «بیلیروبین غیرمستقیم» در خون است. در حالت عادی، کبد باید این ماده را تغییر شکل داده و آماده دفع از طریق ادرار کند. اما وقتی این فرآیند مختل میشود، میزان بیلیروبین در خون بالا میرود.
این متخصص کودکان متذکر شد: خطر اصلی زمانی است که این ماده از حد مجاز فراتر رفته و در مغز نوزاد رسوب کند. این اتفاق میتواند منجر به عوارض عصبی بسیار سنگین، از جمله فلج مغزی شود که متأسفانه این آسیبها اغلب غیرقابل برگشت هستند.
فرجی درباره اینکه روش درمان علمی و استاندارد چیست؟ابراز کرد: درمان بسیار ساده است، اما «زمان» در آن نقش کلیدی دارد. استانداردترین روش، «نوردرمانی» یا فتوتراپی است. در این روش، نوزاد زیر نوری با فرکانس و فاصله مشخص قرار میگیرد.
عضو هیئت مدیره انجمن متخصصان کودکان ایران تصریح کرد: این نور، ساختار بیلیروبین را تغییر داده و آن را به شکلی در میآورد که بدن بتواند به راحتی از طریق ادرار آن را دفع کند. ما تا زمانی که سطح بیلیروبین به حد ایمن نرسد، این روند را ادامه میدهیم.
وی درباره اینکه برخی خانوادهها به جای مراجعه به پزشک، به سراغ روشهای سنتی یا طب ایرانی میروند. نظر شما درباره این رویکردها چیست؟ تاکید کرد: این یکی از نگرانکنندهترین بخشهای ماجراست. ما در طب سنتی هیچ روش درمانی معتبری برای زردی نوزاد نداریم. برخی افراد به دلیل اشتباه در درک مکانیسم بیماری (مثلاً تصور اینکه زردی ناشی از گرمی مزاج است)، روشهای بسیار خطرناکی را پیشنهاد میدهند.
فرجی یادآور شد: برای مثال، انجام «حجامت پشت گوش» در نوزاد، نه تنها تأثیری در درمان ندارد، بلکه بسیار خطرناک است. ما موارد زیادی داشتهایم که نوزادان به دلیل این رفتارهای غیرعلمی، دچار آسیبهای مغزی دائمی شدهاند و متأسفانه این والدین هرگز نمیتوانند خود را بابت این اشتباه ببخشند.
متخصص کودکان درباره اینکه داروهای گیاهی و قطرههایی که در بازار برای زردی ادعا میشود، صلاحیت علمی دارند؟ افزود: بسیاری از این محصولات تنها با افزایش دفع مدفوع و ایجاد اسهال در نوزاد، سعی در کاهش زردی دارند که این روش اصلاً موثر یا ثابت نشده است.
به گفته فرجی اگر خانوادهای بخواهد از داروهای موجود در بازار استفاده کند، حتماً باید داروهای رسمی و مورد تأیید سازمان غذا و دارو را تحت نظر پزشک مصرف کند، نه داروهای سنتی بیضابطه.
