نامه حسام الدین آشنا به روسای سه قوه/ «شیوهنامه انتشار مواضع و اقدامات رؤسای قوای سهگانه در رسانه ملی» تهیه و تنظیم شود
حسام آشنا در یادداشتی خطاب به روسای قوای سه گانه نوشت: بدیهی است رسانه ملی نمیتواند و نباید همه سخنان همه مسئولان را بدون انتخاب، اختصار و ویرایش پخش کند. حق و مسئولیت تحریریه ایجاب میکند با توجه به محدودیت زمان، اقتضائات حرفهای خبر، ملاحظات امنیتی و نیاز مخاطب به روایت کوتاه و روشن، دست به گزینش و ویرایش حرفهای بزند. با این حال، میان «ویرایش حرفهای» و «تغییر معنای موضع رسمی» تفاوتی اساسی وجود دارد.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، حسام الدین آشنا در یادداشتی با عنوان «قاعدهگذاری به جای گلایهگزاری؛ ملاحظاتی پیرامون اختلافات صدا و سیما با سران قوا» به بیان نکاتی درباره رفتار و رویه سازمان صداوسیما در انعکاس و پوشش اخبار روسای قوای سه گانه پرداخته است.
متن یادداشت را در ادامه می خوانید:
باسمهتعالی
رؤسای محترم قوای سهگانه؛
برادر گرامی جناب آقای دکتر پیمان جبلی
موضوع: ضرورت تصویب شیوهنامه انتشار مواضع، بیانات و اقدامات رؤسای قوای سهگانه در رسانه ملی
در هفتههای اخیر، نحوه پخش یا عدم پخش بخشهایی از سخنان رئیسجمهور، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس قوه قضائیه، به موضوع اختلاف میان صداوسیما و نهادهای رسمی کشور تبدیل شده است. درباره بعضی از این موارد، صداوسیما توضیح فنی یا حرفهای ارائه کرده و در مواردی نیز قوای سهگانه، عملکرد سازمان را گزینشی و مغایر با مصالح عمومی دانستهاند.
صرفنظر از داوری درباره هر مورد، تکرار این اختلافها نشان میدهد که مسئله را نمیتوان با صدور جوابیه، تکذیب، توضیح فنی یا بازپخش برنامهای خاص حل کرد. کشور به یک قاعده پایدار، روشن و مورد توافق نیاز دارد؛ قاعدهای که هم مسئولیت حرفهای صداوسیما را به رسمیت بشناسد و هم از حق مردم برای دریافت دقیق و بدون تحریف مواضع رسمی رؤسای قوا صیانت کند.
به حکم ۸ سال عضویت و نایب رئیس بودن در شورای نظارت بر صدا و سیما و بیش از ۳۰ سال پژوهش و همکاری با مدیریتهای مختلف سیاسی و رسانهای عرض میکنم این مشکل نیز مختص مدیریت فعلی صداوسیما یا دولت حاضر نیست. در دولتها و دورههای مختلف، حذف بخشهایی از سخنان رئیسجمهور، پخش برنامههای انتقادی بدون فرصت پاسخ مناسب، اعتراض مجلس به نحوه بازنمایی فعالیتهایش و اختلاف بر سر انعکاس مواضع قوه قضائیه سابقه داشته است. بنابراین با یک نارسایی نهادی روبهرو هستیم، نه صرفاً یک اختلاف سیاسی زودگذر.
بدیهی است رسانه ملی نمیتواند و نباید همه سخنان همه مسئولان را بدون انتخاب، اختصار و ویرایش پخش کند. حق و مسئولیت تحریریه ایجاب میکند با توجه به محدودیت زمان، اقتضائات حرفهای خبر، ملاحظات امنیتی و نیاز مخاطب به روایت کوتاه و روشن، دست به گزینش و ویرایش حرفهای بزند. با این حال، میان «ویرایش حرفهای» و «تغییر معنای موضع رسمی» تفاوتی اساسی وجود دارد.
همانگونه که روابط عمومی قوای سهگانه نیز نباید از صداوسیما انتظار داشته باشند هر محتوایی را بدون اعمال معیارهای حرفهای منتشر کند؛ هنگامی که سخن رئیس یکی از قوا به سیاست خارجی، امنیت ملی، جنگ و صلح، مذاکرات، تصمیمات اقتصادی یا روابط میان ارکان نظام مربوط میشود، حذف یک جمله ممکن است معنای کل موضع را تغییر دهد. در چنین مواردی، تصمیمگیری نمیتواند صرفاً به تشخیص موردی یک دبیر خبر، مدیر شبکه یا معاون سیاسی واگذار شود.
اصل ۱۷۵ قانون اساسی برای جلوگیری از همین فاصله نهادی، شورای نظارت متشکل از نمایندگان هر سه قوه را پیشبینی کرده است. این ظرفیت قانونی باید از رسیدگی پسینی به شکایتها فراتر رود و به محل تنظیم پیشینی قواعد همکاری تبدیل شود.
پیشنهاد میشود رئیس سازمان صداوسیما و رؤسای قوای سهگانه از نمایندگان خود در شورای نظارت بخواهند حداکثر ظرف دو هفته، با مشارکت معاونت سیاسی صداوسیما و مسئولان ارتباطی سه قوه، «شیوهنامه انتشار مواضع و اقدامات رؤسای قوای سهگانه در رسانه ملی» را تهیه و تصویب کنند.
این شیوهنامه دستکم باید موارد زیر را روشن سازد:
یکم؛ طبقهبندی مواضع رسمی: میان پیام مستقیم به مردم، سخنرانی رسمی، مصاحبه اختصاصی، اظهارنظر در جلسه اداری، خبر اقدامات و گزارش تحلیلی رسانه تفکیک شود. میزان و نوع تعهد صداوسیما در هر طبقه باید از پیش مشخص باشد.
دوم؛ مرجع اصالت محتوا: در هر قوه یک رابط رسمی معرفی شود که متن، صوت یا تصویر نهایی و معتبر مواضع رئیس قوه را در اختیار صداوسیما قرار دهد. نسخه دریافتشده، زمان دریافت و تغییرات اعمالشده ثبت و قابل مراجعه باشد.
سوم؛ حفظ جهت و معنای مواضع: صداوسیما در خبرهای کوتاه حق انتخاب و اختصار داشته باشد، اما حذف بخشهایی که جهتگیری اصلی، استدلال، نسبت مواضع رئیس قوه با سیاستهای رسمی کشور یا معنای سخن را تغییر میدهد، مجاز نباشد.
چهارم؛ انتشار نسخه کامل: هرگاه محدودیت آنتن مانع پخش کامل سخنان میشود، نسخه کامل همزمان یا در کوتاهترین زمان ممکن در پایگاهها و سکوهای رسمی صداوسیما منتشر و در خبر تلویزیونی به آن ارجاع داده شود.
پنجم؛ پخش زنده و شرایط اضطراری: موارد مجاز قطع پخش و مقام مسئول صدور دستور توقف برنامههای زنده رؤسای قوا از پیش تعیین شود. قطع برنامه صرفاً با تصمیم یک مدیر میانی امکانپذیر نباشد.
ششم؛ خطای فنی: در صورت قطع یا نقص فنی، صداوسیما موظف باشد همان زمان موضوع را شفاف اعلام و نسخه کامل را در زمان و شبکهای متناسب بازپخش کند.
هفتم؛ حق اصلاح و پاسخ: اگر یکی از قوا مدعی تغییر معنا، انتساب نادرست یا حذف مؤثر شود، موضوع ظرف چهلوهشت ساعت در دبیرخانه شورای نظارت بررسی و نتیجه، همراه با اصلاح یا پاسخ، در همان شبکه و با دامنه مخاطب متناسب منتشر شود.
هشتم؛ تفکیک خبر از تحلیل: شبکهها حق نقد عملکرد قوا را داشته باشند، اما موضع رسمی هر قوه ابتدا بهصورت دقیق و امانتدارانه منعکس و سپس نقد و تحلیل رسانه از آن بهصراحت تفکیک شود.
نهم؛ شرایط جنگی و امنیتی: در وضعیت بحران، چارچوب انتشار مواضع مرتبط با دفاع، دیپلماسی و مذاکرات بر اساس دستورالعملی از پیش تعیینشده و با حضور نمایندگان مراجع امنیتی تنظیم شود؛ نه آنکه پس از پخش، هر دستگاه تفسیر متفاوتی از ملاحظات امنیتی ارائه کند.
دهم؛ گزارش نظارتی: شورای نظارت هر سه ماه یکبار گزارشی از میزان اجرای شیوهنامه، موارد اختلاف، اصلاحات انجامشده و تخلفات احتمالی به رئیس سازمان و رؤسای قوا ارائه کند.
چنین شیوهنامهای استقلال حرفهای رسانه ملی را محدود نمیکند؛ بلکه از صداوسیما در برابر اتهام سانسور و اعمال سلیقه سیاسی حمایت میکند. همزمان، قوای سهگانه نیز اطمینان مییابند که مواضع رسمی آنان با حفظ معنا و بدون دخلوتصرف جهتدار در اختیار افکار عمومی قرار میگیرد.
در شرایطی که کشور بیش از هر زمان دیگری به هماهنگی نهادی، انسجام اجتماعی و اعتماد عمومی نیاز دارد، تبدیل هر اختلاف تحریریهای به مناقشه میان ارکان نظام، پرهزینه و غیرضروری است. تصویب این سازوکار میتواند اختلاف را از فضای عمومی و رسانهای به یک فرایند حرفهای، حقوقی و قابل حل منتقل کند.
پیشنهاد میکنم پیش از وقوع اختلاف بعدی، این موضوع با ابتکار مشترک رئیس سازمان صداوسیما و رؤسای قوای سهگانه در دستور کار فوری شورای نظارت قرار گیرد. رسانه ملی زمانی میتواند صدای وحدت کشور باشد که قواعد بازتاب صداهای رسمی کشور، روشن، منصفانه و قابل نظارت باشد.
با احترام
حسامالدین آشنا
