ماجرای نوشتهی روی یک سنگ قبر که یک باور قدیمی درباره دیابت را زیر سوال میبرد | آیا نتیجه قند سهماهه برای اطمینان از کنترل قند خون کافی است؟
دکتر علیرضا استقامتی، فوقتخصص غدد میگوید: ممکن است قند خون فرد در بعضی ساعات بسیار پایین و در زمانهای دیگر بسیار بالا باشد، اما نتیجه آزمایش سهماهه همچنان خوب به نظر برسد.
همشهریآنلاین – پروانه بندپی: خیلی از افراد مبتلا به دیابت تصور میکنند وقتی نتیجه آزمایش قند سهماهه یا HbA1c آنها در محدوده مناسبی قرار دارد، یعنی بیماریشان کاملا تحت کنترل است؛ تصوری که میتواند خطرناک باشد. چون ممکن است بیمار را از توجه به دیگر عوامل مؤثر بر سلامت و عوارض دیابت دور کند. اخیرا یک کانال پزشکی نیز با انتشار تصویری از سنگقبر یک بیمار که روی آن نوشته شده: «مرگ براثر HbA1c معادل ۶.۵ درصد» به این باور نادرست هشدار داده که پایین بودن عدد قند سهماهه بهتنهایی به معنای کنترل دیابت نیست. چراکه ممکن است نوسانهای شدید قند خون در این عدد پنهان بماند و همزمان فشار خون، چربی خون و عوارض خاموشی مانند آسیب کلیه، چشم و اعصاب همچنان سلامت فرد را تهدید کنند.
وقتی معدلتان خوب است، اما قند نوسان دارند
دکتر علیرضا استقامتی، فوقتخصص غدد درونریز و متابولیسم، رئیس بخش غدد بیمارستان امامخمینی و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفتگو با همشهری درباره محدودیت HbA۱c میگوید: «قند سهماهه درواقع معدل قند خون است. فرض کنید در مدرسه در ۱۰ درس، نمره شما ۱۰ شود و در ۱۰ درس دیگر نمرهتان ۱۸ باشد؛ درمجموع معدل شما ۱۴ میشود. ممکن است نمرههای خیلی پایین و درمقابل، نمرههای خیلی بالا داشته باشید، اما معدلتان خوب باشد. در مورد قند خون هم همین اتفاق ممکن است رخ دهد. ممکن است فردی در بعضی ساعات قند خون بسیار پایینی داشته باشد و در ساعات دیگری قندهای بسیار بالا را تجربه کند، اما درنهایت معدل قند سهماهه او مناسب باشد. پس داشتن HbA۱c که همان معدل است، لزوما به این معنی نیست که قند خون شما صددرصد و کاملاً تحت کنترل است.»
این فوق تخصص غدد ادامه میدهد: «بنابراین علاوه بر اینکه معدل سهماهه یا همان HbA۱c را اندازهگیری میکنیم، باید قندهای خون را در داخل منزل و در ساعتهای مختلف هم بررسی کنیم؛ مثلاً ببینیم قند خون بعد از غذا چقدر بالا میرود و قبل از غذا در چه محدودهای قرار دارد. ممکن است قند خون قبل از غذا پایین باشد و بعد از غذا بالا برود و این اعداد در نهایت همدیگر را خنثی کنند و باعث شوند معدل قند مناسب به نظر برسد.»
دکتر استقامتی تأکید میکند: «HbA۱c خوب لزوما به این معنا نیست که بیمار صددرصد کنترل خوبی دارد. چون HbA۱c یک معدل است و میتواند حاصل جمع جبری قندهای خوب و بد باشد و همین در بعضی موارد میتواند گمراهکننده باشد. مثلاً ممکن است قند خون فرد در مقاطعی ۶۰ یا ۷۰ باشد و در زمانهای دیگری به ۲۵۰ یا ۳۰۰ برسد. در این شرایط، قندهای پایین و بالا همدیگر را خنثی میکنند و درنهایت ممکن است معدل قند مناسب باشد، در حالی که این فرد نوسانات قابلتوجهی در قند خون دارد و در بعضی زمانها قندش بسیار بالا برود و در بعضی ساعتها خیلی پایین بیفتد.»
استقامتی میگوید: «به همین دلیل اندازهگیریهای مختلف قند خون، مکمل HbA۱c هستند: «باید قندهای خون در طول روز و در ساعتهای مختلف اندازهگیری شوند. این اندازهگیریها درحقیقت مکمل همدیگرند. درواقع کنترل قند خون در منزل باید همراه با اندازهگیری معدل سهماهه، یعنی HbA۱c، انجام شود تا بتوانیم ارزیابی کنیم که آیا کنترل قند خون بیمار واقعا مناسب هست یا نیست.»
تست خانگی هم تمام ماجرا را نشان نمیدهد
خیلیها برای اطمینان از کنترل قند خون خود به دستگاههای قند خون خانگی اکتفا میکنند. درحالیکه این دستگاه ها هم محدودیتهای خاص خود را دارند. استقامتی میگوید: «یک تست خانگی فقط همان لحظه را نشان میدهد و مثلاً یک ربع، نیم ساعت یا یک ساعت بعد را نشان نمیدهد. درحالیکه یک شبانهروز ۱۴۴۰ دقیقه است و فرد فقط قند خون خود را در چهار تا پنج دقیقه از این مدت چک کرده که اصلا کافی نیست.»
این استاد دانشگاه میگوید: «برای دیدن تصویر کاملتری از نوسانات قند خون، ابزار دیگری هم وجود دارد: «الان تنها ابزاری که میتواند در این زمینه کمککننده باشد، دستگاههای پایش مداوم قند خون است که در حال حاضر در کشور ما هم وجود دارد. این دستگاه خیلی کوچک به اندازه درِ نوشابه است که روی بازو نصب میشود و میتواند قند خون را روی تلفن همراه فرد نشان دهد. این دستگاه تا دو هفته میتواند هر پنج دقیقه وضعیت قند خون فرد را نمایش دهد؛ حتی نیمهشب. البته قیمت این دستگاهها بالا و حدود ۱۲ میلیون تومان است و برای خیلیها گران محسوب میشود اما سنجش بسیار دقیقی است.»
استقامتی درباره اهمیت این فناوری برای بیماران مبتلا به دیابت میگوید: «این دستگاه، یکی از دقیقترین روشها برای اندازهگیری قند خون در کل شبانهروز است و در دنیا برای بیماران مبتلا به دیابت نوع یک، در بسیاری از جاها این دستگاهها را به صورت رایگان در اختیار بیماران قرار میدهند. بهخصوص برای کودکانی که در سن مدرسه هستند. البته این طور نیست که یک دستگاه را بتوان برای همیشه روی دست داشت. بسته به نوع دستگاه، سنسور برای مدت مشخصی روی دست قرار میگیرد و هر دو هفته یکبار تعویض میشود.»
بیشتر بخوانید؛
- سن دیابت در ایران به بچه مدرسهایها رسید!
-
اگر شبها کم یا دیر میخوابید، دیابت نوع ۲ در کمین است
-
چرا افراد مبتلا به دیابت افسردگی میگیرند؟
-
قند سهماهه روی این عدد باشد پیشدیابت دارید
-
۸ عادت غلط که بین سالمندان دیابتی رایج است
دیابت فقط قند خون نیست
اما حتی اگر قند خون در محدوده هدف باشد، هنوز نمیتوان پرونده کنترل دیابت را بسته دانست. یکی از مهمترین دلایل، فشار خون است. فردی را تصور کنید که HbA۱c او ۶.۵ درصد است، اما فشار خونش برای مدت طولانی بالا باقی مانده است. آیا میتوان گفت دیابت او بهطور کامل کنترل شده است؟ خیر. فشار خون بالا میتواند به قلب، مغز، کلیهها و چشمها آسیب بزند و خطر بیماریهای قلبیـعروقی را افزایش دهد.
همین موضوع درباره چربی خون، بهخصوص LDL یا کلسترول بد نیز صدق میکند. به همین دلیل، ارزیابی بیمار مبتلا به دیابت فقط به HbA۱c محدود نمیشود و بررسی فشار خون، چربی خون و خطر بیماریهای قلبیـعروقی نیز بخشی از مراقبت از است.
از سوی دیگر، برخی عوارض دیابت ممکن است برای مدت طولانی علامت واضحی ایجاد نکنند. کلیهها، چشمها و اعصاب به همین دلیل نیازمند پیگیری جداگانهاند. بررسی آلبومین ادرار و عملکرد کلیه، ارزیابی وضعیت چشم و بررسی اعصاب و پاها نیز از اجزای مراقبت از فرد مبتلا به دیابت است. همچنین سبک زندگی شامل تغذیه، فعالیت بدنی، وزن و ترک سیگار نیز باید مورد توجه باشد.
