اگر ما یک چشم در جلو و یک چشم در پشت سر داشتیم میتوانستیم تمام محیط اطراف را همزمان ببینیم، اما پژوهشگران معتقدند به دلایل علمی و فیزیولوژی این ایده خوبی نبود.
همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: داشتن چشم در پشت سر، قابلیتی خارقالعاده به نظر میرسد؛ تصور کنید یکی از چشمانتان پشت سر بود و می توانستید در لحظه با دیدی ۳۶۰ درجه همه اطرافتان را ببینید، از هرچه دور و برتان اتفاق میافتد، آگاه شوید و متناسب با آن واکنش نشان دهید! اما دانشمندان میگویند این قابلیتِ ظاهرا جذاب، میتوانست هزینه سنگینی برای مغز و سیستم بینایی داشته باشد.
انسان در حالت طبیعی، زمانی که مستقیم به جلو نگاه میکند حدود ۱۸۰ درجه از محیط اطراف خود را میبیند. دو چشم در قسمت جلوی سر قرار گرفتهاند و هرکدام تصویر محیط را از زاویهای کمی متفاوت دریافت میکنند. بخش قابل توجهی از این تصاویر روی یکدیگر همپوشانی دارند و مغز از همین اطلاعات مشترک برای ساختن یک تصویر سهبعدی استفاده میکند.
این همپوشانی همان چیزی است که به انسان امکان «درک عمق» میدهد؛ یعنی مغز میتواند تشخیص دهد یک شیء در چه فاصلهای قرار دارد و کدام جسم به ما نزدیکتر یا دورتر است. این توانایی در فعالیتهای روزمرهای مانند رانندگی، ورزش، خواندن، نوشتن و هماهنگی میان دست و چشم اهمیت دارد.
اما اگر یکی از چشمها به پشت سر منتقل شود، میدان دید انسان به شکل چشمگیری افزایش پیدا میکند. چشم جلویی میتواند محیط مقابل را ببیند و چشم پشتی هم بخش بزرگی از فضای پشت سر را پوشش دهد. در نتیجه، فرد میتواند تقریبا تمام فضای اطراف خود را بدون چرخاندن سر زیر نظر داشته باشد؛ چیزی نزدیک به یک «میدان دید ۳۶۰ درجه».
بیشتر بخوانید:
- پشت پرده یکی از مرموزترین تواناییهای انسان | «حس ششم» واقعا وجود دارد؟
- درک متفاوت ۴ درصد مردم از دنیا | درباره مغز کسانی میتواند رنگها را بشنود و کلمات را بچشد
- اگر جهان تا ابد تکرار شود، آیا دوباره همین زندگی را تجربه خواهیم کرد؟
این قابلیت البته به معنای آن نیست که فرد یک تصویر کامل، یکپارچه و با وضوح یکسان از تمام ۳۶۰ درجه محیط خواهد داشت. مسئله مهمتر این است که دو چشم دیگر بخش مشترکی از یک صحنه را نمیبینند. بنابراین مغز اطلاعات لازم برای ایجاد تصویر سهبعدی و تشخیص دقیق عمق را به اندازه حالت طبیعی در اختیار نخواهد داشت.
به گزارش پاپسای، ابیگیل ویتمر، متخصص بینایی، توضیح میدهد که جایگاه چشمها در جانوران تا حد زیادی با سبک زندگی آنها ارتباط دارد. شکارچیانی مانند انسان معمولا چشمهای رو به جلو دارند تا بتوانند فاصله و عمق را دقیقتر تشخیص دهند، در حالی که بسیاری از جانوران شکارشونده چشمهایی در دو طرف سر دارند تا میدان دید وسیعتری برای شناسایی خطر داشته باشند.
جغد نمونهای جالب از این سازگاری است. چشمهای این پرنده در جلوی سر قرار گرفتهاند و به ایجاد درک عمق کمک میکنند، اما چشمها نمیتوانند در حدقه حرکت کنند. جغد برای جبران این محدودیت، گردن بسیار انعطافپذیری دارد و میتواند سرش را تا حد زیادی به سمت پشت بچرخاند.
در نتیجه، اگرچه داشتن دو چشم در جلو و پشت سر میتوانست انسان را به دیدی نزدیک به ۳۶۰ درجه برساند، این مزیت با کاهش همپوشانی تصاویر دو چشم و در نتیجه تضعیف درک عمق همراه میشد. سیستم بینایی انسان در واقع میان «وسعت میدان دید و توانایی دید سهبعدی» یک سازش تکاملی ایجاد کرده است.
