پکن با واشنگتن علیه ایران همراه می شود؟ | ایران با این شیوه از حلقه تحریمهای آمریکا عبور می کند
واشنگتن درحالی نمایش تازه ضدایرانی خود را با محوریت «شدیدترین جنگ اقتصادی تاریخ» روی پرده برده که تجربه چند دهه گذشته نشان داده فشارحداکثری اقتصادی نه تنها نتوانسته تهران را از مسیر خود خارج کند، بلکه روزنههای نوینی پیش روی جمهوریاسلامی گشوده است.
همشهری آنلاین – گروه سیاسی: با وجود اینکه کاخسفید با فضاسازیهای اغراقآمیز و البته مسبوق به سابقه درباره آمادهسازی یکی از گستردهترین بستههای تحریمی علیه ایران، میکوشد جو تبلیغاتی ویژهای پیرامون اقدامهای ضدایرانی خود ایجاد کند، اما واقعیت این است که ترامپ عملا درحال حرکت در مسیری است که درنهایت واشنگتن در برابر مجموعهای از قدرتهای اقتصادی مستقل قرار میدهد.
در شرایطی که دولت آمریکا برای پیشبرد «عملیات تمامعیار اقتصادی» (ECONOMIC D-DAY) حساب ویژهای روی کور کردن مسیرهای مبادلاتی و انرژی ایران، از جمله در پکن و منطقه خلیجفارس، باز کرده، اما ظرفیتهای چندگانه تهران برای عبور از سد تحریمهای حداکثری، حتی تحلیلگران آمریکایی و غربی را نیز از نتیجهبخش بودن تلاشهای ضدایرانی کاخسفید ناامید کردهاست. ایران طی سالهای گذشته و با توجه به حجم گسترده تحریمها، گامهای موفقی در راستای ایجاد شبکهای چند لایه از شرکای تجاری، مسیرهای ترانزیتی و سازوکارهای مالی و… برداشته که دست تهران را برای هماوردی با واشنگتن در «جنگ اقتصادی» پر کردهاست.
هدف اصلی؛ چین
- گزاره: کاخسفید برای پیشبرد موفقیتآمیز «جنگ اقتصادی» علیه ایران، روی باز داشتن چین از همکاریهای اقتصادی با ایران حساب ویژهای باز کردهاست.
- ابزار: تهدید به «انزوای بینالمللی» و «تحریم»، از جمله تهدیدهای ترامپ علیه کشورهای همکاریکننده با ایران بوده که کارشناسان معتقدند، بهویژه چین را هدف گرفته است.
- راهبرد: پس از سفر اردیبهشتماه گذشته رئیسجمهور آمریکا به پکن، دونالد ترامپ در مقاطع مختلف و به بهانههای گوناگون، تلاش کرده اینگونه القا کند که موفق شده چین را از تهران دور نگه دارد؛ ادعایی که تحلیلگران غربی و آمریکایی نیز آن را باور نکردهاند.
- واکنش چین: پس از اعلام آغاز جنگ اقتصادی علیه ایران، پکن در چند نوبت بر مخالفت با چنین راهبردی و همچنین عدم همراهی با سیاستهای ضد ایرانی ترامپ، تاکید کردهاست. پس از درخواست تازه اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا برای همراهی چین با سیاستهای ضدایرانی کاخسفید، لین جیان، سخنگوی وزارت امورخارجه چین روز دوشنبه در تازهترین موضعگیری خود دراین زمینه، به نکات مهمی اشاره کرد:
- تحریم و اعمال فشار، کمکی به حل مسائل نمیکند.
- رویکرد واشنگتن تنها سبب تشدید تنشها خواهد شد.
- این راهبرد در راستای منافع هیچیک از طرفها نیست.
- پکن از همه طرفها میخواهد خویشتنداری و عقلانیت خود را حفظ و از اقداماتی که میتواند به آسیب به روند توسعه اقتصاد جهانی و بیثباتی مالی منجر شود، خودداری کنند.
- پکن برای حفاظت از حقوق و منافع مشروع خود، اقدامهای ضروری را اتخاذ خواهد کرد.
انگیزههای چین برای عدم همراهی با آمریکا:
- تجارت انرژی: در دو دهه گذشته، بازار نفت ایران بهتدریج از غرب فاصله گرفته و چین به مهمترین مقصد صادرات نفت ایران تبدیل شده است. پس از ماجرای ونزوئلا، از دست دادن یکی از اصلیترین تامینکنندگان نفت پالایشگاههای چین، گزینه قابل پذیرش پکن نخواهد بود.
- ساختار پیچیده تجارت: تجارت ایران و چین در طول سالهای گذشته به سمت ساختارهای متنوعتری حرکت کردهاست. نتیجه این فرایند، ایجاد شبکهای چندلایه است که وابستگی مستقیم معاملات به مؤسسات مالی بزرگ و تحت نظارت آمریکا را کاهش میدهد.
- نقشه راه اقتصادی چین: ادامه همکاری پکن با تهران صرفاً مربوط به نیاز چین به نفت نیست. چین در حال گسترش مناسبات اقتصادی و راهبردی خود در غرب آسیاست و ایران در این محاسبات جایگاه ویژهای دارد.
- اهمیت جغرافیایی ایران: ژئوپلتیک ایران برای چین از اهمیت ویژهای برخوردار است. ایران میتواند در مسیرهای مرتبط با ابتکار کمربند و جاده، کریدورهای حملونقل و اتصال چین به بازارهای غرب آسیا و اروپا نقش ایفا کند.
- تجربه ونزوئلا، عامل مهم در محاسبات پکن: تجربه ونزوئلا، مطلوبیت توسعه مناسبات تجاری با ایران را برای چین افزایش دادهاست. اکنون پکن بیش از گذشته انگیزه دارد روابط خود را با تهران به خرید نفت محدود نکرده و آن را در قالب یک رابطه بلندمدت اقتصادی و ژئوپلیتیک دنبال کند.
ناوگان سایه؛ چالش اساسی آمریکا
- گزاره: یکی از اساسیترین چالشهای پیشروی واشنگتن در زمینه مهار مناسبات نفتی تهران و پکن، وجود «ناوگان سایه» است.
- تعریف: شبکهای از کشتیها و شرکتهای مرتبط با حمل نفت ایران، که طی سالهای اخیر ازسوی آمریکا هدف تحریم قرار گرفتهاند. این ناوگان از شهرت زیادی در میان رسانهها و تحلیلگران بینالمللی برخوردار است.
- عملیات ویژه ناوگان سایه:
- تغییر مالکیت
- تغییر مشخصات کشتیها
- استفاده از شرکتهای پوششی
- تغییر مداوم روشهای متنوع حملونقل
- رعایت اصول پنهانکاری در محمولهها
شبکه پیچیده شرکای اقتصادی تهران
- گزاره: تجربه تحریمهای گسترده علیه ایران طی دهههای اخیر، ایجاد شبکهای پیچیده از شرکای اقتصادی در سطح منطقه را به یکی از نقاط قوت تهران تبدیل کردهاست.
- سیاست واشنگتن: هدف قرار دادن لایههای مختلف همکار با ایران در سطح منطقه و بهویژه در میان کشورهای حاشیه خلیجفارس
- نکته ویژه: با وجود اینکه برخی کشورهای منطقه در ظاهر با انجام برخی اقدامها، بر محدودسازی مراودات اقتصادی با ایران تاکید کردهاند، اما ارزیابیهای میدانی، از استمرار جریان مالی ایران در سطح منطقه حکایت دارد.
- نشانهها:
- ادامه جریان تبادلات مالی ناوگان سایه در برخی شهرهای منطقه
- استمرار بخش عمدهی تراکنشها از طریق شرکتهای پوششی
- ادامه فعالیت صرافیها و بانکهای کوچک در راستای تبادلات مالی ایران
- ادامه فعالیت کشتیهای دارای مالکیت مبهم
- استمرار فعالیتهای بسیاری از شرکتهای دارای تابعیت چندگانه
- ناکامی ساختارهای نظارتی واشنگتن در ردیابی کامل شبکه چندلایه مبادلات مالی ایران در سطح منطقه
- نقطه ضعف جنگ تحریمی آمریکا:
- هرچه تجارت ایران بیشتر به سمت چین، روسیه، کشورهای همسایه و مسیرهای مستقل آسیایی حرکت کند، اعمال فشار اقتصادی علیه تهران پیچیدهتر میشود.
- آمریکا برای کاهش صادرات نفت ایران، ناچار است نهتنها تولیدکننده، بلکه خریدار، بانک، شرکت حملونقل و واسطههای مرتبط با این تجارت را نیز هدف قرار دهد.
- تحریم هرچه گستردهتر شود، دامنه بازیگرانی که باید برای اجرای آن تحت فشار قرار گیرند نیز بزرگتر خواهد شد؛ این یعنی یک تناقض بزرگ و چالش اساسی برای واشنگتن برای رویارویی با طیف گستردهای از کشورها
