نتایج یک پژوهش جدید نشان داده که زایلیتول (Xylitol)، نسل جدید شیرینکنندههای مصنوعی، ممکن است با افزایش خطر مشکلات جدی قلبیعروقی، از جمله حمله قلبی و سکته مغزی، به میزان ۵۷ درصد ارتباط داشته باشد. زایلیتول در برخی محصولات مختلف از جمله آدامسهای بدون قند، خوشبوکنندههای دهان و بستنی مورد استفاده قرار میگیرد. متخصصان میگویند این یافتهها به مجموعه شواهد رو به رشدی اضافه میشوند که نشان میدهند مصرف مقادیر بالای برخی از این ترکیبات، که معمولاً در مواد غذایی و نوشیدنیهای رژیمی و بدون قند وجود دارند، ممکن است با مشکلات جدی برای سلامت همراه باشد.
شیرینکنندهها موادی هستند که برای جایگزین کردن شکر به کار میروند و با ایجاد مزهای مشابه قند، معمولاً تأثیر بسیار کمی بر میزان دریافت انرژی بدن دارند. به همین دلیل، استفاده از این مواد در سالهای اخیر بهعنوان روشی بهظاهر سالمتر و کمکالریتر برای مصرف خوراکیهای شیرین، افزایش پیدا کرده است. با این حال، پژوهشهای اخیر نشان دادهاند که سایر شیرینکنندهها، از جمله سوکرالوز و آسپارتام نیز ممکن است کاملاً بیخطر نباشند. زایلیتول در بازار جهانی نسبتاً شیرینکننده جدیدی محسوب میشود و اطلاعات موجود درباره تأثیر آن بر سلامت قلب هنوز محدود است.
در این مطالعه، پژوهشگران آلمانی سوابق سلامت ۱۷٬۷۱۰ نفر را بررسی کردند و میزان زایلیتول موجود در بدن افراد را در دو گروه مورد مطالعه قرار دادند. پژوهشگران برای افزایش دقت نتایج، عواملی را که میتوانستند بر یافتهها تأثیر بگذارند نیز در نظر گرفتند. این عوامل شامل سن، جنسیت، وضعیت مصرف سیگار، سطح کلسترول، دیابت و فشار خون بالا بودند. در گروه نخست که افراد به مدت ۶ سال تحت پیگیری قرار گرفتند، مشخص شد افرادی که بالاترین میزان زایلیتول را در بدن خود داشته، در مقایسه با افرادی که پایینترین سطح این ماده را داشتند، با ۵۷ درصد خطر بیشتر برای بروز یک رویداد مهم قلبی مواجه بودند.
محققان دریافتند که دوز پایین استامینوفن هم میتواند به قلب آسیب بزند
در گروه دوم، افراد برای مدت طولانیتری مورد بررسی قرار گرفتند و دوره پیگیری به ۳۰ سال رسید. نتایج این بررسی نیز نشان داد خطر بروز عوارض عمده قلبیعروقی در افرادی که بالاترین میزان زایلیتول را داشتند، در مقایسه با گروه دارای پایینترین سطح این ماده، ۱۸ درصد بیشتر بود. دکتر مارکو ویتکوفسکی، متخصص قلب در بیمارستان دانشگاهی شاریته برلین و یکی از نویسندگان این مطالعه، میگوید بسیاری از مردم شیرینکنندههای مصنوعی را با این تصور مصرف میکنند که این مواد سالمتر از شکر هستند و نهادهای نظارتی نیز عموماً آنها را ایمن میدانند. او تأکید میکند یافتههای بلندمدت این پژوهش در جمعیت عمومی نشان میدهد اطلاعات موجود درباره ایمنی قلبیعروقی زایلیتول همچنان بسیار محدود است و با افزایش میزان استفاده از این ماده در محصولات غذایی، انجام مطالعات بیشتر ضرورت دارد.
نتایج کامل این پژوهش قرار است در ادامه همین هفته و در جریان کنگره ۲۰۲۶ انجمن قلب اروپا (ESC) در مونیخ ارائه شود. پروفسور دن آتار، استاد قلب و عروق در دانشگاه اسلو و عضو کمیته ارتباطات انجمن قلب اروپا، نیز در واکنش به این یافتهها میگوید شیرینکنندههای مصنوعی در جامعه امروزی بهطور گسترده مورد استفاده قرار میگیرند و نهادهای نظارتی تاکنون آنها را از نظر ایمنی قابل قبول ارزیابی کردهاند. او اضافه میکند که با این حال، این مطالعه مشاهدهای نشان میدهد زایلیتول ممکن است در بلندمدت تأثیر منفی بر رویدادهای قلبیعروقی در جمعیت عمومی داشته باشد. این متخصص همچنین تأکید میکند که مانند سایر مطالعات مشاهدهای، نمیتوان از چنین یافتههایی بهسادگی رابطه علت و معلولی را نتیجه گرفت، با این وجود، نتایج بهدستآمده نشان میدهد انجام تحقیقات بیشتر درباره این موضوع که اهمیت قابل توجهی برای سلامت عمومی دارد، ضروری است.
نگرانی درباره تأثیر شیرینکنندههای مصنوعی بر سلامت قلب موضوع تازهای نیست. این مواد علاوه بر محصولات مختلف، در خوراکیهایی مانند ماست و برخی انواع غلات صبحانه نیز استفاده میشوند و طی سالهای گذشته مطالعات متعددی درباره پیامدهای احتمالی مصرف آنها منتشر شده است. در سال ۲۰۲۲، پژوهشگران فرانسوی دریافتند افرادی که روزانه حدود ۷۸ میلیگرم شیرینکننده مصنوعی مصرف میکنند، یعنی میزانی تقریباً مشابه مقدار موجود در نصف یک قوطی نوشابه رژیمی، ممکن است تا ۱۰ درصد بیشتر در معرض حمله قلبی قرار داشته باشند. همچنین احتمال بروز سکته مغزی در این افراد حدود ۲۰ درصد بیشتر گزارش شد.
مطالعه دیگری که در سال ۲۰۲۴ انجام شد نیز نشان داد افرادی که حدود ۷ قوطی نوشیدنی حاوی شیرینکننده مصنوعی در هفته مصرف میکنند، ممکن است با ۲۰ درصد خطر بیشتر برای ابتلا به ضربان قلب نامنظم مواجه شوند. با این حال، منتقدان نسبت به تفسیر قطعی چنین نتایجی هشدار دادهاند. آنها میگویند این مطالعات ماهیتی مشاهدهای دارند و نمیتوانند ثابت کنند که خود شیرینکنندههای مصنوعی عامل اصلی بروز این مشکلات هستند. به گفته منتقدان، چنین پژوهشهایی نمیتوانند نقش عوامل دیگری را که ممکن است در سلامت قلب افراد تأثیرگذار باشند، بهطور کامل کنار بگذارند. برای مثال، میزان فعالیت و ورزش افراد میتواند یکی از عواملی باشد که بر نتایج مطالعات تأثیر میگذارد.
