جدول بازدهی یکماهه داراییهای اصطلاحاً دلارمحور، یک واگرایی قابل توجه را نشان میدهد؛ تتر حدود ۲ درصد افت کرده، اما صندوقهای طلا ۷ درصد، طلای ۱۸ عیار و سکه بهار آزادی ۶ درصد و سکه امامی ۵.۵ درصد بازده مثبت داشتهاند.
این فاصله نشان میدهد در هفتههای اخیر موتور بازار طلا از دلار داخلی جدا شده و افزایش بهای جهانی طلا، تغییر انتظارات و تفاوت ساختار ابزارهای سرمایهگذاری، معادله بازدهی را تغییر داده است.
وقتی فرمول قدیمی بازار به هم خورد
در بازار ایران معمولاً افزایش قیمت دلار یکی از مهمترین موتورهای رشد طلا و سکه است.
به زبان ساده، قیمت ریالی طلای داخلی حاصل ترکیبی از قیمت اونس جهانی و نرخ ارز است؛ بنابراین افت دلار، در شرایط عادی باید بخشی از فشار افزایشی بازار طلا را تخلیه کند.
اما جدول یکماهه اخیر روایت متفاوتی دارد. در حالی که تتر بهعنوان یکی از نماگرهای انتظارات بازار ارز حدود ۲ درصد عقب نشسته، طلای ۱۸ عیار ۶ درصد افزایش یافته است. حتی ابزارهای مختلف سکه نیز بین ۳.۵ تا ۶ درصد بازده مثبت داشتهاند.
این اتفاق نشان میدهد متغیر دوم فرمول، یعنی اونس جهانی، در این دوره قدرت بیشتری پیدا کرده است. قیمت جهانی طلا در هفتههای اخیر در سطوح بالایی قرار گرفته و همین عامل توانسته اثر کاهش نسبی قیمت دلار را جبران کند. دادههای روز بازار نیز قیمت اونس را در محدوده بالای ۴۵۰۰ دلار نشان میدهد.
طلایی که دیگر فقط از دلار فرمان نمیگیرد
این واگرایی یک پیام مهم برای سرمایهگذار ایرانی دارد. خرید طلا الزاماً همان شرطبندی روی افزایش دلار نیست. سرمایهگذار طلا عملاً همزمان در معرض دو متغیر قرار میگیرد: نرخ ارز داخلی و قیمت جهانی طلا.
در دورههایی که هر دو متغیر صعودی باشند، افزایش قیمت طلا میتواند بسیار سریع باشد. اما اتفاق جالب یک ماه اخیر زمانی رخ داده که این دو موتور در خلاف جهت یکدیگر حرکت کردهاند؛ افت تتر بخشی از بازده بالقوه طلا را گرفته، اما صعود اونس جهانی آنقدر قدرتمند بوده که نهتنها این اثر را جبران کرده، بلکه بازده مثبت قابل توجهی نیز برای طلای داخلی ایجاد کرده است.
به همین دلیل، نسبت دادن هر افزایش قیمت طلای داخلی به «رشد دلار» میتواند تحلیل اشتباهی باشد. بازار این ماه نمونه روشنی از دورهای است که منشأ اصلی بازده را باید خارج از بازار ارز داخلی جستوجو کرد.
چرا صندوقهای طلا همه را پشت سر گذاشتند؟
جذابترین عدد جدول مربوط به صندوقهای طلاست. این صندوقها با حدود ۷ درصد بازده، نهتنها تتر، بلکه طلای ۱۸ عیار و تمام انواع سکه را پشت سر گذاشتهاند.
علت این اختلاف را نمیتوان صرفاً به افزایش قیمت طلای فیزیکی نسبت داد. صندوقهای طلا ترکیب متفاوتی از گواهی شمش، سکه، وجه نقد و سایر ابزارهای مرتبط دارند و عملکرد مدیر صندوق، ترکیب دارایی، قیمت واحد صندوق نسبت به NAV و تغییر حباب نیز میتواند باعث شود بازده آنها دقیقاً با طلای فیزیکی برابر نباشد.
منابع تخصصی صندوقها نیز بر اثر ترکیب دارایی، نقدشوندگی و حباب در اختلاف عملکرد صندوقهای مختلف تأکید میکنند.
البته «بازده ۷ درصدی صندوقهای طلا» اگر میانگین گروه باشد، نباید به معنای بازده تمام صندوقها تلقی شود؛ عملکرد صندوقهای مختلف با یکدیگر تفاوت دارد. همین تفاوت یکی از نکاتی است که هنگام مقایسه بازدهی باید مورد توجه قرار گیرد.
هرچه سکه کوچکتر شد، بازده هم کمتر شد
یک الگوی دیگر نیز در جدول دیده میشود. سکه بهار آزادی ۶ درصد، امامی ۵.۵ درصد، نیمسکه ۵ درصد، ربعسکه ۴ درصد و سکه گرمی تنها ۳.۵ درصد بازده داشته است.
این پلکان نزولی نشان میدهد قیمت انواع سکه فقط تابع ارزش طلای موجود در آنها نیست. تغییر حباب، عرضه و تقاضا و رفتار سرمایهگذاران در قطعات مختلف میتواند بازده آنها را از یکدیگر جدا کند.
در نتیجه، حتی اگر جهت عمومی بازار طلا صعودی باشد، سرمایهگذارانی که ابزارهای متفاوت انتخاب کردهاند الزاماً بازده یکسانی دریافت نمیکنند. اتفاقاً مقایسه یکماهه اخیر نشان میدهد انتخاب «نوع ابزار طلا» نیز به اندازه انتخاب خود بازار اهمیت پیدا کرده است.
تتر چرا در انتهای جدول ایستاد؟
در نقطه مقابل طلا، تتر با بازده منفی ۲ درصد تنها دارایی منفی این مقایسه است. این مسئله به معنای افت ارزش دلاری تتر نیست؛ تتر تقریباً حول یک دلار معامله میشود و آنچه برای سرمایهگذار ایرانی تغییر کرده، قیمت ریالی آن است.
بنابراین افت تتر را میتوان نشانه کاهش نسبی نرخ دلار در این بازه دانست. اهمیت ماجرا نیز دقیقاً همینجاست: اگر دلار ۲ درصد عقب رفته اما طلا ۶ تا ۷ درصد بازده ایجاد کرده، عامل خارجی بازار طلا توانسته اختلافی حدود هشت تا ۹ واحد درصدی نسبت به تتر ایجاد کند.
این وضعیت البته دائمی نیست. اگر اونس جهانی اصلاح کند و همزمان دلار نیز پایین بماند، طلا یکی از موتورهای حمایتی خود را از دست خواهد داد. برعکس، اگر دلار دوباره صعودی شود و اونس نیز سطوح بالا را حفظ کند، دو موتور قیمت داخلی طلا بار دیگر همجهت خواهند شد.
این ماه، خریدار طلا فقط دلار نخریده است
محمد شعبانی، کارشناس اقتصادی در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس درباره بازدهی دارایی ها در مردادماه گفت: جدول یکماهه بهخوبی نشان میدهد که نگاه کردن به بازار طلا صرفاً از دریچه دلار اشتباه است. کسی که یک ماه قبل تتر خریده، امروز حدود دو درصد در زیان است، اما کسی که طلای ۱۸ عیار داشته حدود شش درصد بازده گرفته است. بنابراین منشأ این اختلاف را باید عمدتاً در اونس جهانی و تفاوت ساختار ابزارها جستوجو کرد.
وی افزود: صندوقهای طلا نیز دقیقاً معادل طلای ۱۸ عیار نیستند. ترکیب شمش و سکه، تغییر حباب، فاصله قیمت تابلو با NAV و نحوه مدیریت دارایی صندوق میتواند باعث شود در یک دوره صندوقها کمی بیشتر یا کمتر از طلای فیزیکی بازده داشته باشند.
این کارشناس ادامه داد: نکته مهم برای ماه آینده این است که سرمایهگذار باید دلار و اونس را همزمان ببیند. اگر یکی صعود کند و دیگری نزولی باشد، دوباره شاهد چنین واگراییهایی خواهیم بود. اما اگر جهت این دو متغیر یکی شود، حرکت طلای داخلی میتواند بسیار قویتر باشد.
برنده این ماه «طلا» بود، نه «دلار»
مقایسه بازدهی یکماهه یک پیام روشن دارد: داراییهای دلاری الزاماً یک مسیر را طی نمیکنند. در حالی که تتر ۲ درصد کاهش یافته، تمام ابزارهای مبتنی بر طلا بازده مثبت ثبت کردهاند و صندوقهای طلا با ۷ درصد در صدر ایستادهاند.
بنابراین برنده این دوره را نمیتوان دلار دانست؛ برنده، خود طلا بوده است. قدرت اونس جهانی توانسته کاهش نرخ ارز را خنثی کند و برای سرمایهگذار ایرانی بازده مثبت بسازد. اکنون سؤال اصلی برای ادامه مسیر این است که آیا اونس میتواند در ارتفاع فعلی باقی بماند یا بار دیگر دلار داخلی باید موتور حرکت بازار طلا را روشن کند.
