خورشیدگرفتگی امسال | کلید ورود به ماه مبارک رمضان و سال نو چینی

همشهری آنلاین – یکتا فراهانی: در دورافتاده‌ترین نقطه زمین، سایه ماه بر خورشید افتاد، اما این بار نه برای تاریک کردن زمین، بلکه برای ساختن یکی از زیباترین قاب‌های نجومی قرن. این خورشیدگرفتگی «حلقوی»، درست در آستانه دو رویداد بزرگ جهانی قرار گرفته بود.

ماشه نجومی

تصور کنید درحالی‌که بخش بزرگی از جهان در حال تدارک برای جشن‌های سال نو چینی (سال اسب) و استقبال از ماه مبارک رمضان است، آسمان تصمیم می‌گیرد با یک نمایش اختصاصی در قطب جنوب، این تقارن را جشن بگیرد. خورشیدگرفتگی سه‌شنبه ۱۷ فوریه ۲۰۲۶ (۲۸ بهمن ۱۴۰۴) یک پدیده ساده نبود؛ این یک «ماشه نجومی » است. پدیده‌ای که در آن ماه، مانند یک مردمک سیاه در دل خورشید نشست تا فقط لبه‌های آتشین آن دیده شود. اما چرا این گرفتگی بر خلاف همیشه، این‌قدر بااهمیت است و چرا می‌گویند این حلقه آتشین، مسیر ورود به ماه رمضان و سال نو چینی را هموار کرده است؟

رقص نور در قلمرو یخ

خورشیدگرفتگی ۱۷ فوریه ۲۰۲۶ یکی از تنهاترین گرفتگی‌های تاریخ بود. مسیر اصلی پدیده که در آن خورشید به شکل کامل به «حلقه آتش» تبدیل شد، از پهنه‌های خالی از سکنه قطب جنوب عبور کرد. درحالی‌که ماهواره‌های پیشرفته‌ای مثل Proba-۲ آژانس فضایی اروپا از مدار زمین این صحنه را شکار می‌کردند، روی زمین شاید کمتر از ۲۰ نفر (محققان مستقر در ایستگاه‌های کنکوردیا و میرنی) توانستند با چشم مسلح این شکوه را ببینند. اما اثرات این پدیده، بسیار فراتر از قاره یخ‌زده بود.

بیشتر بخوانید:

• چشم‌ها خیره به آسمان | وقتی خورشید در سایه ماه پنهان می‌شود
• آشنایی با آژانس فضایی اروپا (ESA)

هلال باریک ماه در آسمان غروب

این گرفتگی دقیقاً در زمان «ماه نو» رخ داد؛ یعنی همان لحظه‌ای که تقویم‌های قمری برای شروع ماه جدید به آن نیاز دارند. امسال این ماه نو، نقشی دوگانه و حیاتی ایفا کرد. از یک سو، شروع سال نو چینی را اعلام کرد که با جشنواره‌های پر زرق و برقش نیمی از آسیا را به تکاپو انداخته، و ازسوی‌دیگر، تنها چند ساعت بعد، هلال باریک ماه در آسمان غروب چهارشنبه، نویدبخش آغاز ماه مبارک رمضان برای مسلمانان جهان شد. این تقارن زمانی، یکی از نادرترین هم‌زمانی‌های تقویمی در دهه اخیر محسوب می‌شود.

یک «سکه کوچک» روی «دیسک بزرگ»
بسیاری می‌پرسند چرا این بار زمین کاملاً تاریک نشد؟ پاسخ در فاصله ماه از ما نهفته است. در ۱۷ فوریه، ماه در دورترین نقطه مدار خود نسبت به زمین قرار داشت و به همین دلیل در آسمان کوچک‌تر از خورشید به نظر می‌رسید. وقتی این «سکه کوچک» روی «دیسک بزرگ» خورشید قرار گرفت، نتوانست تمام آن را بپوشاند و لبه‌های خورشید مانند یک انگشتر الماس درخشان و آتشین در لبه‌های ماه باقی ماند. دانشمندان این حالت را Magnitude ۰.۹۶ نامیدند؛ یعنی ۹۶ درصد خورشید پوشانده شد؛ اما آن ۴ درصد باقی‌مانده، زیبایی خیره‌کننده‌ای را رقم زد.

از کیپ‌تاون تا جنوبگان؛ سایه‌ای بر فراز اقیانوس

اگرچه «حلقه آتش» مخصوص قطب جنوب بود، اما ساکنان آفریقای جنوبی، بخش‌هایی از آرژانتین و شیلی و جزایر اقیانوس هند شاهد یک خورشیدگرفتگی جزئی بودند. در شهرهایی مثل کیپ‌تاون، خورشید به شکل یک هلال درخشان درآمد. این پدیده باعث شد دمای هوا به طور محسوسی در این مناطق چند درجه افت کند و پرندگان محلی برای دقایقی گیج شوند و به آشیانه‌های خود بازگردند؛ گویی شب زودتر از موعد فرارسیده است.