دستاوردهای انقلاب اسلامی در حوزه آموزش و پرورش؛ روایت ۴۷ سال تلاش

به گزارش خبرگزاری مهر، ایجاد فرصت برابر برای همه طبقات جامعه در زمینه آموزش می‌تواند موجب تحرّک اجتماعی، توسعه و پایداری جامعه شود. برابری در آموزش نه تنها به این دلیل که می‌تواند تولید سرمایه انسانی را بهبود بخشد، بلکه به بخاطر اینکه فرصت ایجاد عدالت را در سیستم‌های اقتصادی – اجتماعی فراهم می‌کند دارای اهمیت است.

دهه فجر و سالروز پیروزی انقلاب اسلامی فرصتی برای بازخوانی تحولات بنیادینی است که پس از پیروزی انقلاب در ساختارهای اجتماعی، فرهنگی و انسانی کشور رقم خورد. در این میان، آموزش و پرورش یکی از اصلی‌ترین عرصه‌های تحقق آرمان‌های انقلاب اسلامی به شمار می‌رود؛ عرصه‌ای که مستقیماً با مفاهیمی، چون عدالت، برابری فرصت‌ها، پیشرفت و استقلال گره خورده است.

آموزش و پرورش در سال‌های پس از انقلاب اسلامی با وجود همه مسائل و مشکلاتی که دارد، تفاوت قابل توجهی با دوران رژیم پهلوی داشته است؛ مهمترین تفاوت اصل ۳۰ قانون اساسی است که بر اساس آن دولت موظف است وسایل آموزش و پرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا سر حد خودکفایی کشور به طور رایگان گسترش دهد.

بررسی وضعیت نظام تعلیم و تربیت ایران پیش و پس از انقلاب اسلامی، نشان می‌دهد که آموزش و پرورش از یک ساختار محدود، نابرابر و وابسته، به نظامی فراگیر، ملی و عدالت‌محور تبدیل شده است. تا جایی که امروز و در دولت چهاردهم نهضت عدالت آموزشی الویت اول کشور است و مسئله اصلی گفتمان دولت.

آموزش و پرورش در هر جامعه‌ای، صرفاً یک نهاد خدماتی نیست، بلکه زیربنای شکل‌گیری سرمایه انسانی، هویت ملی و قدرت نرم آن کشور است. بررسی تحولات این حوزه، در واقع بررسی مسیر توسعه یک ملت است. از این منظر، آموزش و پرورش ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی یکی از مهم‌ترین عرصه‌های دگرگونی ساختاری به شمار می‌رود؛ دگرگونی‌ای که از یک نظام محدود، شهری و طبقاتی به سمت نظامی فراگیر، سراسری و عدالت‌محور حرکت کرده است.

آموزش و پرورش پیش از انقلاب؛ آموزش برای اشراف

آموزش و تحصیل در دوران پهلوی به قشر مرفه و اشراف جامعه اختصاص داشت و این چیزی بود که فارغ از فقر فرهنگی و اقتصادی جامعه، ساختار نظام آموزشی آن را جهت‌دهی می‌کرد. سازوکارهایی درونی که به‌جای خنثی‌سازی نابرابری‌های اجتماعی، خود به یک عامل اصلی در طرد و عقب‌نگه داشتن گروهی از دانش‌آموزان تبدیل شده بود.

پیش از سال ۱۳۵۷، آموزش و پرورش ایران با تمرکز شدید بر شهرهای بزرگ اداره می‌شد. بخش قابل توجهی از روستاها فاقد مدرسه یا دارای مدارس ابتدایی ناقص بودند. در بسیاری از مناطق، تحصیل پس از مقطع ابتدایی عملاً غیرممکن بود.

نرخ باسوادی کل کشور کمتر از ۵۰ درصد ثبت شده است، پوشش تحصیلی در مقطع متوسطه بسیار محدود و نابرابر و دسترسی آموزشی در مناطق محروم کشور بسیار ضعیف بود. بازماندگی از تحصیل گسترده و ساختاری شکل گرفته بود. بازماندگی از تحصیل وقتی ساختاری شود؛ آموزش بیش از آنکه ابزار عدالت اجتماعی باشد، به امتیازی طبقاتی تبدیل می‌شود.

آموزش و پرورش پس از انقلاب اسلامی؛ آموزش حق عمومی

پیشتر گفتیم که پس از پیروزی انقلاب اسلامی، آموزش رایگان و همگانی به‌عنوان یکی از تعهدات اصلی دولت در قانون اساسی تثبیت شد. این تغییر رویکرد، نقطه آغاز تحول بنیادین در سیاست‌های آموزشی کشور بود.

حتی در سال‌های جنگ تحمیلی، توسعه آموزش متوقف نشد و مدرسه‌سازی، تربیت معلم و سوادآموزی ادامه یافت؛ موضوعی که نشان‌دهنده اولویت راهبردی آموزش در نظام جدید بود. مدرسه در دورافتاده‌ترین نقاط کشور نیز احداث شد و امروز شمار دانش‌آموزان محصل به بیش از ۱۷ میلیون دانش آموز رسیده است.

بیش از نیم میلیون کلاس ساخته شده و مدارس عشایری، شبانه‌روزی، سیار و روستایی توسعه یافته است. مدارس سمپادی ویژه عشایر و مناطق محروم نیز احداث شده است.

بر اساس اعلام سخنگوی آموزش‌وپرورش تعداد معلمان کشور از ۶۰۳ هزار و ۷۶۶ نفر در سال گذشته به ۶۲۰ هزار و ۲۵۵ نفر در سال جدید رسیده است. همچنین نیروهای حوزه کیفیت‌بخشی شامل مشاوران، مربیان پرورشی و مراقبان سلامت از ۴۵ هزار و ۷۱۹ نفر به ۴۷ هزار و ۹۰۷ نفر افزایش یافته‌اند. این رشد، زمینه‌ساز ارتقای سلامت روان و جسم دانش‌آموزان است.

جبران یک عقب‌ماندگی تاریخی

میلیون‌ها نفر از جمعیت بزرگسال کشور در سال ۱۳۵۷ بی‌سواد بودند؛ پدیده‌ای که مانعی جدی در مسیر توسعه محسوب می‌شد. اما پس از انقلاب با فرمان امام خمینی (ره)، نهضت سوادآموزی آغاز شد و دستاوردهای مهمی داشت.

عبدالرضا فولادوند؛ رئیس سازمان نهضت سوادآموزی سال گذشته اعلام کرد: در ۴۵سال گذشته میزان سواد در ایران از ۴۷.۵درصد به ۹۷درصد رسیده است، امروز، بی‌سوادی در ایران از یک بحران فراگیر به یک مسئله محدود تبدیل شده است.

افتخارات علمی دانش‌آموزان ایرانی در جهان

پیش از انقلاب، ایران حضور مؤثری در المپیادهای علمی جهانی نداشت و ساختاری برای شناسایی استعدادها نبود. اما با پیروزی انقلاب اسلامی المپیادهای علمی شکل گرفت. باشگاه دانش‌پژوهان جوان تأسیس شد و دانش‌آموزان نخبه از سراسر کشور شناسایی شدند. کسب صدها مدال جهانی در المپیادهای علمی، قرار گرفتن ایران در جمع کشورهای برتر جهان در برخی رشته‌ها، تربیت نسل جدیدی از نخبگان علمی و… تنها بخشی از افتخارات نظام تعلیم و تربیت کشور است.

آموزش و پرورش در تراز انقلاب اسلامی

دهه فجر انقلاب اسلامی یادآور مسیری است که جمهوری اسلامی ایران در جهت تحقق عدالت اجتماعی و توسعه انسانی پیموده است. افزایش دسترسی همگانی به تحصیل، گسترش آموزش در مناطق محروم، کاهش شکاف‌های جنسیتی و منطقه‌ای، رشد چشمگیر سواد عمومی، و افتخارآفرینی دانش‌آموزان ایرانی در عرصه‌های علمی و ورزشی جهانی، بخشی از دستاوردهای این تحول تاریخی است.

هرچند چالش‌هایی در حوزه کیفیت، بروزرسانی محتوا و زیرساخت‌ها باقی مانده، اما در چارچوب آرمان‌های انقلاب اسلامی، آموزش و پرورش یکی از موفق‌ترین حوزه‌های تحقق برابری، پیشرفت و ارتقای سرمایه انسانی در جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود.