کارشناس هواشناسی با اشاره به احتمال افزایش وقوع النینو در ایران، گفت: بر اساس پیشبینیهای موجود، اثرات النینو از اوایل پاییز آغاز میشود و از آبان و آذر میتواند بیشتر شود. انتظار میرود شرایط بارشی در دی و بهمن به اوج برسد و اثرات آن بهتدریج تا اواخر بهار سال بعد کاهش پیدا کند.
الگوی النینو یکی از پدیدههای مهم اقلیمی است که در دورههای مختلف میتواند بر شرایط جوی مناطق مختلف جهان اثر بگذارد. با توجه به مطرح شدن احتمال وقوع یک النینوی قوی، پرسش درباره اثر این پدیده بر بارش، دما، خشکسالی و منابع آبی ایران اهمیت بیشتری پیدا کرده است. اما پیشبینی اثر النینو در مناطق مختلف ایران به سادگی امکانپذیر نیست و نمیتوان برای همه کشور یک الگوی ثابت در نظر گرفت.
در همین رابطه مسعود وسیله، کارشناس هواشناسی درباره احتمال وقوع النینو در ایران، چشمانداز بارش در پاییز و زمستان امسال، احتمال بارشهای شدید، وضعیت خشکسالی و پیامدهای این پدیده برای منابع آبی و اقتصاد مناطق کمآب با اقتصادآنلاین گفتوگو کرد.
مشروح گفتوگوی با مسعود وسیله را در ادامه میخوانید.
********
اثر النینو در مناطق مختلف ایران یکسان نیست
* آقای وسیله؛ آیا امسال در ایران النینو داریم؟ نقشهها و الگوهای هواشناسی درباره این پدیده چه میگویند؟
النینو یک پدیده پیچیده است و پیشبینیهای هواشناسی بر پایه احتمال انجام میشود. در حال حاضر، احتمال شکلگیری یک النینوی قوی در ایران وجود دارد، اما نمیتوان از پیش با قطعیت گفت که این پدیده در همه مناطق کشور یا خاورمیانه اثر یکسانی خواهد داشت.
النینو در دسته پدیدههای دورپیوند(در علوم جوی، دورپیوند به آن دسته از ناهنجاریهای اقلیمی اشاره دارد که در فواصل دور معمولاً هزاران کیلومتر با یکدیگر مرتبط هستند.) قرار میگیرد، اما باز هم نمیتوان برای پدیدههای دورپیوند یک اثر ثابت را در همه مناطق در نظر گرفت. برای مثال، ممکن است میانگین بارش کشور افزایش پیدا کند، اما ممکن است این افزایش در همه استانها و مناطق به یک اندازه اتفاق نیافتد.
شاید در مناطقی از جنوب یا شرق کشور، بارش از وضعیت کمبارشی خارج شود و به محدوده نرمال برسد، اما همزمان در شمالغرب یا سواحل شمالی، میزان بارش کمتر از نرمال باشد. بنابراین، صرف وقوع النینو به معنای افزایش یکسان بارش در سراسر ایران نیست.
پیشبینی دقیق میزان بارش ماههای آینده ممکن نیست
* با توجه به اینکه پیشبینیهای هواشناسی درباره النینو برای چند ماه آینده مطرح شده، چقدر میتوان به برآورد میزان بارش در پاییز و زمستان اتکا کرد؟
پیشبینیهای بلندمدت با پیشبینی وضعیت هوا در چند روز آینده تفاوت زیادی دارد. هواشناسی یک پدیده بسیار پیچیده است و حتی پیشبینیهای کوتاهمدت نیز بر اساس الگوها و نقشههای موجود انجام میشوند و قطعی نیستند.
بنابراین، میتوان گفت که احتمال افزایش بارش در پی وقوع النینو بالاست اما نمیتوان میزان و توزیع دقیق بارندگی را از چند ماه قبل مشخص کرد. ممکن است در یک منطقه بارش افزایش قابلتوجهی داشته باشد و در منطقهای دیگر چنین اتفاقی رخ ندهد.
یک سال پربارش برای پایان یا کمک به خشکسالی کافی نیست
* اگر پیشبینی افزایش بارش در اثر النینو در پاییز و زمستان محقق شود، آیا این بارندگیها میتواند بخشی از کمبود آب ایران را جبران کند؟
ممکن است در بعضی مناطق وضعیت بهتر شود، اما نمیتوان انتظار داشت خشکسالی با یک سال بارندگی نرمال یا حتی بیشتر از نرمال برطرف شود. خشکسالی پدیدهای نیست که با یک یا ۲ سال بارش از بین برود.
یکی از مشکلات این است که بخشی از بارشهای احتمالی میتواند به شکل شدید، رگباری و سیلابی رخ دهد. بهخصوص مناطق غربی و جنوبغربی کشور که در فصل زمستان شرایط مناسبی برای بارش دارند و در صورت وقوع بارشهای شدید، لزوما تمام این آب به منابع زیرزمینی اضافه نمیشود.
برای مقابله با خشکسالی، علاوه بر مدیریت صحیح منابع آب، باید مصرف آب نیز بهینه شود. نمیتوان فقط با اتکا به افزایش بارندگی، مصرف را افزایش داد.
بحران آب با افزایش بارش بهتنهایی حل نمیشود
مدیریت منابع آب باید در چارچوب برنامهریزی پایدار انجام شود. نمیتوان از یک طرف به دنبال توسعه و پیشرفت بود و از طرف دیگر هزینههای سنگینی را به منابع طبیعی تحمیل کرد.
ایران در سالهای گذشته برداشت زیادی از منابع آب زیرزمینی داشته است. در بسیاری از دشتها سطح آبهای زیرزمینی چندین متر کاهش پیدا کرده و پدیده فرونشست زمین در مناطقی مانند اصفهان، تهران و بسیاری از نقاط دیگر کشور مشاهده میشود.
بنابراین، حتی اگر بارش افزایش پیدا کند، نمیتوان انتظار داشت منابع آبی به سرعت به شرایط گذشته بازگردند. برای بهبود وضعیت منابع آب، به یک دوره طولانی از بارشهای نرمال یا دستکم نزدیک به نرمال نیاز داریم. در چنین شرایطی، بهتدریج امکان تغذیه منابع زیرزمینی، افزایش سطح آب چاهها و بهبود وضعیت منابع آبی فراهم میشود.
اثر النینو از پاییز آغاز میشود
* پدیده النینو از چه زمانی در ایران اثر خود را نشان میدهد و تا چه زمانی ادامه خواهد داشت؟
بر اساس پیشبینیهای موجود، اثرات النینو از اوایل پاییز آغاز میشود و از آبان و آذر میتواند بیشتر شود. انتظار میرود شرایط بارشی در دی و بهمن به اوج برسد و اثرات آن بهتدریج تا اواخر بهار سال بعد کاهش پیدا کند.
نکته مهم اینجاست که نباید برای وضعیت چند ماه آینده فقط بر اساس یک پدیده دورپیوندی تصمیمگیری کرد. احتمال افزایش بارش وجود دارد، اما نحوه توزیع آن در مناطق مختلف کشور مشخص نیست.
غرب و جنوبغرب در معرض بارشهای شدیدتر قرار دارند
* احتمال بارشهای سنگین و فوقسنگین ناشی از النینو در کدام مناطق بیشتر است؟
احتمال بارشهای شدید در غرب و جنوبغرب کشور بیشتر است. استانهایی مانند خوزستان، لرستان و کرمانشاه میتوانند بیشتر تحت تاثیر این شرایط قرار بگیرند. با این وجود، حتی در داخل یک استان نیز نمیتوان انتظار داشت بارش در تمام شهرها به یک میزان افزایش پیدا کند. ممکن است در یک شهر بارش قابلتوجهی ثبت شود، اما در شهر یا منطقهای نزدیک، چنین افزایشی رخ ندهد.
افزایش دما در سراسر ایران قطعی نیست
* برخی پیشبینیها از افزایش دما در پی النینو صحبت میکنند. آیا میتوان چنین اثری را برای ایران در نظر گرفت؟
افزایش دما را نمیتوان برای همه کشور بهصورت قطعی پیشبینی کرد. همانطور که درباره بارش نمیتوان یک الگوی یکسان برای تمام مناطق ارائه داد، درباره دما نیز شرایط مناطق مختلف متفاوت است.
از سوی دیگر، معمولا افزایش بارش میتواند به کاهش دما کمک کند. درباره تابستان بعدی احتمال افزایش دما بیشتر مطرح است، بهویژه با توجه به اینکه تابستان امسال در بسیاری از مناطق کشور هوا نسبتا ملایم و خنک بود. در شمالغرب، شمالشرق و سواحل شمالی نیز افزایش شدید دما در تابستان امسال کمتر مشاهده شد.
احتمال وقوع یک النینوی قوی همچنان بالاست
* پیشتر اشاره کرده بودید که النینوی پیشرو میتواند یکی از قویترین نمونههای قرن اخیر باشد. ارزیابی شما همچنان همین است؟
بر اساس پیشبینیهای موجود، احتمال قوی بودن این النینو بالاست، اما در هواشناسی هیچ پیشبینی را نمیتوان با قطعیت صددرصدی مطرح کرد. برآوردها احتمال بالایی برای افزایش بارش در پاییز و زمستان نشان میدهند؛ با این حال، میزان و توزیع این بارشها همچنان مشخص نیست.
احیای منابع آب به چند سال بارش مناسب نیاز دارد
* با توجه به وضعیت منابع آبی کشور، آیا افزایش بارش در یک دوره میتواند شرایط را به شکل محسوسی تغییر دهد؟
برای جبران کاهش منابع آب، یک دوره کوتاه بارندگی کافی نیست. سالها از منابع آب زیرزمینی برداشت شده و بسیاری از رودخانهها و چشمهها در نقاط مختلف کشور خشک شدهاند.
حتی در مناطق پربارش نیز نمیتوان انتظار داشت با افزایش بارش در یک سال، تمام این منابع دوباره احیا شوند. اگر در یک دوره چندساله، مثلا حدود ۱۰ سال، بارشهای نرمال یا نزدیک به نرمال داشته باشیم، شرایط برای تغذیه منابع زیرزمینی، افزایش سطح آب چاهها و بهبود وضعیت منابع آبی فراهم میشود.
پراکندگی ایستگاههای هواشناسی دقت پیشبینی را افزایش میدهد
مبنای اندازهگیری دما، بارش و سایر پارامترهای هواشناسی، ایستگاههای هواشناسی هستند. ممکن است در یک شهر ۲، سه یا چهار ایستگاه وجود داشته باشد، اما شرایط جوی در نقاط مختلف همان شهر متفاوت باشد. برای مثال، ممکن است در یک نقطه از تهران بارندگی رخ دهد، اما ایستگاه هواشناسی در نقطه دیگری از شهر میزان متفاوتی را ثبت کند یا اصلا بارندگی قابلتوجهی ثبت نشود. به همین دلیل، افزایش تعداد ایستگاههای هواشناسی میتواند به ثبت دقیقتر شرایط جوی در مناطق مختلف کمک کند.
در مورد دما نیز همین مسئله وجود دارد. ممکن است میانگین دمای ثبتشده در یک ایستگاه با شرایط واقعی بخش دیگری از همان شهر تفاوت داشته باشد. بنابراین، برای تحلیل دقیقتر شرایط جوی، باید پراکندگی ایستگاههای اندازهگیری نیز مورد توجه قرار گیرد.
بارش بیشتر لزوما به معنای رونق اقتصادی نیست
* با توجه به کمبود آب در فلات مرکزی، اگر النینو موجب افزایش بارش شود، چه پیامدی برای اقتصاد این مناطق خواهد داشت؟
نمیتوان گفت النینو در تمام مناطق کشور موجب افزایش دما یا بارش یکسان خواهد شد. اثر این پدیده از منطقهای به منطقه دیگر متفاوت است.
اگر بارشها افزایش پیدا کنند، در برخی مناطق میتوان انتظار بهبود نسبی شرایط آب و هوایی را داشت، اما نباید این مسئله را به معنای پایان بحران آب تلقی کرد. منابع آب ایران تحت تاثیر سالها برداشت قرار گرفتهاند و برای جبران این آسیبها، علاوه بر بارش مناسب، مدیریت منابع و مصرف بهینه آب ضروری است.
بنابراین، حتی در صورت وقوع یک دوره پربارش، نباید تصور کنیم بحران آب پایان یافته و امکان افزایش مصرف یا هدررفت آب وجود دارد. بارش یک عامل مهم است، اما حل بحران آب به سیاستگذاری و مدیریت بلندمدت منابع نیاز دارد.
