شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در هجدهمین اجلاس بریکس در دهلینو پیشنهادی مطرح کرد که میتواند رقابت جهانی بر سر هوش مصنوعی را وارد مرحله تازهای کند.
به گزارش همشهری آنلاین، این مرحله، ایجاد «جامعه هوش مصنوعی متنباز بریکس» است. بر اساس این طرح، کشورهای عضو از جمله ایران قرار است در توسعه و کاربرد مدلهای زبانی بزرگ، آموزش متخصصان و ایجاد یک زیستبوم مشترک هوش مصنوعی همکاری کنند، اما پشت این عنوان فنی، یک پیام ژئوپولیتیکی روشن نیز دیده میشود. چین میخواهد در تعیین قواعد آینده هوش مصنوعی، نه یک دنبالکننده، بلکه یکی از معماران اصلی باشد.
تغییر از مدلسازی به معماری یک اکوسیستم
پیشنهاد شی تنها به اشتراکگذاری چند مدل محدود نیست. چین اعلام کرده آماده است دورههای تخصصی و آموزشی برگزار کند، همکاری در توسعه مدلهای زبانی بزرگ را گسترش دهد و در کنار آن، ایجاد یک سکوی ابری مشترک برای زیستبوم دیجیتال بریکس را پیش ببرد. این یعنی پکن بهدنبال متصلکردن مدل، زیرساخت، نیروی انسانی و کاربردهای صنعتی در یک شبکه واحد است. چنین شبکهای، در صورت عملیاتیشدن، میتواند کشورهای در حال توسعه را به گزینهای متفاوت از اکوسیستمهای عمدتاً آمریکایی هوش مصنوعی متصل کند.
دیگر تعقیبکننده سابق نیستند
قدرت اصلی این پیشنهاد در آن است که چین آن را در شرایطی مطرح میکند که به اذعان بسیاری از کارشناسان فاصله فناوریاش با آمریکا بهشدت کاهش یافته است. گزارش سال۲۰۲۶ دانشگاه استنفورد میگوید شکاف عملکرد میان بهترین مدلهای آمریکایی و چینی عملا به چند درصد رسیده است. چین همچنین در حجم انتشار مقالات علمی، استنادهای پژوهشی و تعداد پتنتهای هوش مصنوعی جایگاه بسیار قدرتمندی دارد. ظهور مدلهایی مانند دیپسیک و خانواده مدلهای شرکت علیبابا هم نشان داده است که شرکتهای چینی قادرند مدلهای بسیار قدرتمند و قابلدسترسیتری را در برابر سامانههای بسته شرکتهای آمریکایی قرار دهند. پژوهشگران استنفورد نیز پیشرفت مدلهای چینی با وزنهای باز را «چشمگیر» توصیف کردهاند.
متنباز؛ ابزار تازه قدرت نرم چین
اینجاست که ابتکار بریکس اهمیت بیشتری پیدا میکند. آمریکا هنوز در سرمایهگذاری خصوصی، زیرساخت مراکز داده و تعداد مدلهای شاخص برتریهای مهمی دارد، اما چین در حال انتخاب میدان متفاوتی برای رقابت است: گسترش فناوری در میان کشورهای جنوب جهانی. پکن میتواند مدلها، آموزش، زیرساخت و استانداردهای خود را در اختیار کشورهایی قرار دهد که توانایی صرف میلیاردها دلار برای ساخت مدلهای بومی ندارند. در چنین شرایطی، نفوذ فناوری چین دیگر صرفاً از طریق صادرات کالا یا شبکههای مخابراتی گسترش نمییابد؛ بلکه ممکن است به لایه نرمافزاری و حتی «مغز دیجیتال» اقتصادهای آینده نیز برسد.
نبرد بر سر استانداردهای آینده
چین پیشتر هم در کنفرانس جهانی هوش مصنوعی سال۲۰۲۶ از ایجاد یک سازوکار بینالمللی جدید برای همکاری در این حوزه حمایت کرده و هزاران فرصت آموزشی برای کشورهای در حال توسعه وعده داده بود. طرح بریکس ادامه همان مسیر است.
رقابت بعدی چین و آمریکا بنابراین فقط بر سر اینکه چه کشوری «باهوشترین مدل» را میسازد نیست. نبرد بزرگتر بر سر این است که مدلهای کدام کشور، زیرساخت کدام کشور و استانداردهای کدام قدرت در دهها اقتصاد جهان به پایه هوش مصنوعی تبدیل شود.
پیشنهاد شی جینپینگ نشان میدهد چین برای این مرحله از رقابت، برنامهای بسیار بزرگتر از عرضه چند مدل هوش مصنوعی دارد؛ پکن میخواهد اکوسیستم بسازد و کشوری که اکوسیستم آینده را بنا کند، ممکن است در تعیین قواعد آینده نیز دست بالا را داشته باشد.
