نتایج مطالعه جدید وزارت بهداشت نشان میدهد که بمبچههای حاوی فسفر در حمله به لامرد باعث شده که زخمهای ناشی از بمباران در مجروحان روند طولانیتری برای درمان داشته باشند چون مزمن شدهاند.
همشهری آنلاین – مریم سرخوش: جنگ فقط موشک و بمب و میدان نبرد نیست؛ گاهی گلولهها به ساختمانهای دانشگاهی و مراکز تحقیقاتی میخورند و گاهی بدن انسانها به سندی از آثار جنگ تبدیل میشوند.
در جریان حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، علاوه بر مراکز و مقامات نظامی و سیاسی، دانشمندان و اعضای هیئت علمی نیز هدف قرار گرفتند و مراکز علمی و پژوهشی آسیب دیدند؛ از انستیتو پاستور ایران گرفته تا دانشگاهها و مراکز علوم پزشکی به ویژه دانشگاههای شهید بهشتی، صنعتی شریف، علم و صنعت و علوم پزشکی بوشهر. حالا اما وزارت بهداشت تلاش میکند بخشی دیگر از این جنگ را نه در میدان سیاست، بلکه در قالب یک مطالعه علمی ثبت کند؛ مطالعهای درباره مصدومان بمباران لامرد در استان فارس و آثار این حملات بر غیرنظامیان.
دکتر شاهین آخوندزاده، معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، در گفتوگو با همشهری درباره نتایج این مطالعه میگوید که با سفارش وزارت بهداشت و محققان دانشگاه علوم پزشکی تهران بررسیها در لامرد فارس انجام شده و نشان داد که هدف از این بمباران با بمبچههای حاوی فسفر غیرنظامیها بودند که به شهادت رسیدند یا جراحت پیدا کردند.
لامرد؛ روزی که جنگ به زمین ورزش رسید
لامرد، شهری در جنوب استان فارس، در جریان حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران به یکی از نقاطی تبدیل شد که فاصله میان هدف نظامی و زندگی غیرنظامیان در آن به شکلی تلخ از میان رفت. عصر شنبه ۹ اسفند ۱۴۰۴، در حالی که جنگ وارد مرحلهای تازه شده بود، چند موشک آمریکایی به محدودهای در شهر لامرد اصابت کرد. آنچه این حمله را بیش از یک حادثه نظامی به یک تراژدی انسانی تبدیل کرد، محل اصابت بود. سالن ورزشی در آن ساعات محل حضور نوجوانان و شهروندانی بود که ارتباطی با میدان نبرد نداشتند و دهها غیرنظامی جان خود را از دست دادند و شمار زیادی هم مجروح شدند.
ماجرای لامرد با لحظه انفجار تمام نشد. بخشی از مجروحان با زخمهایی مواجه شدند که روند ترمیم آنها طولانی و پیچیده بود و همین مسئله، توجه تیمهای پزشکی و پژوهشی را به خود جلب کرد.
در ادامه، وزارت بهداشت با همکاری محققان دانشگاه علوم پزشکی تهران بررسی مصدومان این حمله را در دستور کار قرار داد؛ مطالعهای که قرار است فقط شمار قربانیان را ثبت نکند، بلکه تصویری علمی از نوع جراحات و پیامدهای جسمی مهمات بهکاررفته در این حمله ارائه دهد.
لامرد حالا از یک نقطه روی نقشه جنگ به یک پرونده پزشکی تبدیل شده؛ پروندهای که قرار است نشان دهد جنگ، حتی وقتی صدای انفجارها خاموش میشود، چگونه میتواند آثار خود را برای ماهها و شاید سالها بر بدن قربانیان باقی بگذارد.
آخوندزاده در این باره توضیح میدهد: یکی از یافتههای مورد توجه در مطالعه مجروحان لامرد، طولانی شدن روند ترمیم برخی زخمهای ناشی از جراحتها بود؛ زخمهایی که مزمن و روند درمان و بازگشت بیمار به زندگی عادی به شکل قابل توجهی طولانیتر شده بودند. این مطالعات نشان داد که غیرنظامیان با نوعی از مهمات آغشته به ترکیبات فسفری آسیب دیدهاند که در حال حاضر استفاده از آنها در جنگ غیرمعمول است و بسیاری از کشورها دیگر استفاده هم نمیکنند.
به تاکید این مسئول مشخص شده این نوع بمبها و بمبچهها را فقط دو کشور دارند، آمریکا و عربستان سعودی.
زخمهایی که باید در جهان ثبت شوند
اهمیت این پژوهش فقط در شناخت عوارض جسمی مصدومان نیست. ثبت علمی نوع آسیبها میتواند به مستندسازی پیامدهای حمله به مناطق غیرنظامی کمک کند؛ بهویژه در شرایطی که آثار برخی مهمات میتواند مدتها پس از پایان حمله نیز ادامه داشته باشد.
این نکته دیگری است که آخوندزاده به آن اشاره و درباره اهمیت سرعت انتشار این یافتهها تاکید میکند: نتایج این مطالعات باید تا هنوز جریان تازه است در دنیا به عنوان اثر و جنایت جنگی ثبت شود. تصمیم داریم که برای انتشار به به مجلات بینالمللی ارسال کنیم اما احتمال دارد انتشار چنین مطالعهای با چالشهایی روبهرو شود؛ بهخصوص این که در متن پژوهش به نقش آمریکا در بمباران اشاره شده است. با این حال این امیدواری را داریم که در جامعه علمی بینالمللی، پژوهشگران و سردبیرانی هستند که میتوانند یافتهها را با نگاه علمی و انسانی بررسی کنند.
انفجار بمب چند روز پس از پایان حملات
معاون وزیر بهداشت با بیان این که فارس تنها نمونه این تحقیق نیست و درباره بوشهر هم مطالعاتی انجام شده، درباره خطرات این بمبارانها حتی پس از پایان حملات عنوان میکند: دو نوجوان لامردی دو روز پس از حمله، زمانی که مشغول بازی بودند، بر اثر انفجار مهمات عملنکرده جان خود را از دست دادند. در برخی موارد هم مهمات پس از تماس یا تحریک فیزیکی منفجر شدهاند. درباره این بمبچهها حتی ارتعاش نیز میتواند خطر انفجار ایجاد کند. این یعنی جنگ برای مردم مناطق آسیبدیده با پایان صدای بمبها تمام نمیشود؛ مهمات باقیمانده میتوانند همچنان تهدیدی برای جان غیرنظامیان باشند.
از نگاه وزارت بهداشت، این مطالعه تنها یک پروژه تحقیقاتی درباره مجروحان جنگ نیست؛ بلکه بخشی از تلاش برای ثبت علمی ابعاد جنگ است. آخوندزاده در توضیح بیشتر عنوان میکند: جنگهای اخیر نشان دادند که تقابل با ایران تنها ابعاد نظامی، اقتصادی و سیاسی نداشته و یک بعد علمی هم دارد. مثال آن هم هدف قرار گرفتن محققان، اعضای هیئت علمی و مراکز دانشگاهی است. همچنین حمله به انستیتو پاستور ایران که نمونهای از آسیب به زیرساخت علمی کشور است.
