همه ما تجربه کردهایم که چند شب بیخوابی یا خیره شدن به صفحه گوشی، نظم خوابمان را به هم میریزد؛ اما آیا بدن بدون ساعت و نور خورشید هم میتواند زمان را تشخیص دهد؟ پاسخ این سؤال از دل یک آزمایش جسورانه بیرون آمد؛ جایی که یک پژوهشگر، خود را برای هفتهها از هر نشانهای از زمان محروم کرد و به کشفی رسید که نگاه دانشمندان به خواب و بیداری را برای همیشه تغییر داد.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، شروع تابستان، معمولاً با به هم خوردن نظم ساعت خواب همراه است. شبها با صدای اذان صبح پایان مییابد و ظهرها هم همان جمله همیشگی مامان: «شب و روزت قاطی شده!».
داستان کشف ساعت پنهان بدن
بنابر روایت فارس، آخرین امتحان هم تمام شد و رسماً تعطیلات تابستانی برای غیر کنکوریها آغاز شد. شروع تابستان، معمولاً با به هم خوردن نظم ساعت خواب همراه است. شبها با پریدن از این اپلیکیشن به آن اپلیکیشن شروع میشود، بعد چندقسمتی از سریالی که تماشا میکنید و ناگهان، صدای اذان صبح یا آمادهشدن پدر برای رفتن به محل کار نشانه فرارسیدن صبح است.
ظهرها هم همان جمله همیشگی مامان: «شب و روزت قاطی شده!»
اما واقعاً شب و روز برای بدن ما چطور معنا پیدا میکند؟ اگر ساعت، گوشی، پنجره و حتی نور خورشید را از یک انسان بگیریم، آیا بدنش باز هم میفهمد چه زمانی باید بخوابد و چه زمانی بیدار شود؟
زندگی بدون ساعت
بیش از ۶۰ سال پیش، یک زمینشناس فرانسوی تصمیم گرفت برای پیداکردن جواب این سؤال، خودش را به یک موش آزمایشگاهی تبدیل کند. نام او «میشل سیفر» بود.
سال ۱۹۶۲، سیفر داوطلبانه وارد غاری در رشتهکوههای آلپ شد؛ جایی که نه ساعت داشت، نه نور خورشید، نه تقویم و نه هیچ راهی برای فهمیدن اینکه امروز چه روزی است یا ساعت چند است. تنها ارتباطش با دنیای بیرون، چند تماس کوتاه بود و حتی در آن تماسها هم هیچکس اجازه نداشت زمان را به او بگوید.
او میخواست بداند اگر تمام نشانههای زمان را از زندگی انسان بگیریم، آیا مغز باز هم میتواند شب و روز را تشخیص دهد؟
نتیجه این آزمایش، یکی از مشهورترین پژوهشهای تاریخ درباره «ساعت زیستی» شد…
روزها گذشت. اما خود سیفر دیگر نمیتوانست تشخیص بدهد چقدر زمان گذشته است. گاهی تصور میکرد فقط چند روز در غار بوده، درحالیکه زمان بسیار بیشتری سپری شده بود.
بدنش همچنان خوابش میگرفت، بیدار میشد، گرسنه میشد و دوباره استراحت میکرد؛ انگار درون بدنش ساعتی وجود داشت که بدون کمک ساعت و بدون طلوع و غروب خورشید، هنوز کار میکرد.
ساعتی که هیچوقت روی مچت نبوده
نتایج این آزمایش نشان داد بدن انسان یک «ساعت درونی» دارد؛ چیزی که امروز آن را «ساعت زیستی» مینامیم. این ساعت خواب و بیداری، ترشح بعضی هورمونها، دمای بدن و حتی میزان هوشیاری ما را تنظیم میکند.
اما دانشمندان متوجه شدند این ساعت همیشه هم دقیق نیست. وقتی نور خورشید حذف شود، کمکم از زمان واقعی عقب یا جلو میافتد. یعنی بدن به یک تنظیمکننده نیاز دارد و مهمترین تنظیمکنندهاش، نور طبیعی روز است.
به همین دلیل است که اگر چند شب تا دیروقت روبهروی صفحه گوشی یا لپتاپ بمانی، مغزت ممکن است تصور کند هنوز روز است و خوابیدن سختتر شود.
از یک غار تا جایزه نوبل
آزمایش میشل سیفر نشان داد که این ساعت واقعاً در بدن انسان وجود دارد و مستقل از ساعت و تقویم کار میکند.
سالها بعد، دانشمندان توانستند ژنهایی را پیدا کنند که این ساعت را در سلولهای بدن تنظیم میکنند. اهمیت این کشف آنقدر زیاد بود که در سال ۲۰۱۷، جایزه نوبل پزشکی به سه پژوهشگر؛ جفری هال، مایکل روزباش و مایکل یانگ، اهدا شد.
بدن انسان هوشمند است. فقط کافی است به بدنمان فرصت بدهیم همان کاری را انجام دهد که میلیونها سال است بلد است؛ با نور صبح بیدار شود، شب در تاریکی آرام بگیرد و هر روز، ساعت درونیاش را دوباره تنظیم کند.
بیش از ۱۴۰۰ سال پیش، قرآن درباره نقش شب و روز در آرامش و فعالیت انسان میگوید: «او کسی است که شب را برای شما آفرید، تا در آن آرامش بیابید؛ و روز را روشنیبخش (تا به تلاش زندگی پردازید) در اینها نشانههایی است برای کسانی که گوش شنوا دارند!.» (یونس، ۶۷) و «او شکافنده صبح است؛ و شب را مایه آرامش، و خورشید و ماه را وسیله حساب قرار داده است؛ این، اندازهگیری خداوند توانای داناست!» (سوره انعام، آیه ۹۶)
منابع:
https://tags.news.com.au/prod/newskey/generator.html?origin=https%3a%2f%2fwww.theaustralian.com.au%2fworld%2fmichel-siffre-lived-underground-for-months-a-oneman-test-of-time%2fnews-story%2f685dc662a99c0b127b23e438fde67e99&17857640553742265734https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2017/advanced-information/1000
