کارشناسان تاکید کردند: کنارهگیری موقت واسطههای تراستی، به معنای توقف صادرات نیست/ گذار از فروش واسطهای به قراردادهای مستقیم با خریداران سنتی
در پی تغییرات اخیر در معادلات بازار جهانی انرژی و تشدید نظارتهای بینالمللی بر شبکههای مالی پوششی، فعالان شبکه «تراستی» (واسطههای تجاری و مالی مبتنی بر اعتبار و شرکتهای پوششی) بهصورت موقت از گردونه تجارت نفت ایران کنار رفتند. با این حال، بررسیهای میدانی و اظهارات مقامات صنعت نفت نشان میدهد که این کنارهگیری نه یک عقبنشینی، بلکه یک «مکث استراتژیک» برای تغییر تاکتیکهای فروش است. به نظر میرسد وزارت نفت در حال گذار از مدل «فروش واسطهای و تراستی» به سمت «قراردادهای مستقیم، تهاتری و بلندمدت» با خریداران سنتی است تا حاشیه سود نفت را برای کشور حفظ کند.
پایان یک دوره؛ چرا «تراستیها» مکث کردند؟
شبکه «تراستیها» که در سالهای اخیر به عنوان یکی از بازوهای اصلی دور زدن تحریمهای ظالمانه و تسهیل فرآیند فروش نفت در بازارهای هدف فعالیت میکردند، هفتههای اخیر فعالیت خود را به حالت تعلیق درآوردهاند. منابع آگاه در بازار نفت دلیل این امر را ترکیبی از «افزایش هزینههای سربار شبکه واسطهگری»، «تنگتر شدن حلقه نظارتهای بیمهای و بانکی غرب بر شرکتهای پوششی» و از همه مهمتر «تصمیم سیاستگذاران نفتی برای حذف دلالان» میدانند.
یک کارشناس ارشد بازار نفت در این باره به خبرنگار ما گفت: «حفظ شبکه تراستیها نیازمند پرداخت کارمزدهای سنگین و ریسکهای بالای مسدودی پول است. در شرایطی که ایران توانسته مشتریان ثابت خود را پیدا کند، منطقی نیست که همچنان بخشی از درآمد ملی را در جیب واسطهها و شرکتهای تراستی سرازیر کنیم. این مکث موقت، در واقع پاکسازی مسیر برای فروش خالصتر و پرسودتر است.»
وزارت نفت: صادرات در مدار ثبات قرار دارد
همزمان با انتشار اخبار مربوط به کاهش فعالیت شبکههای تراستی، نگرانیهایی مبنی بر احتمال افت صادرات نفت مطرح شد که وزارت نفت به سرعت واکنش نشان داد. روابط عمومی شرکت ملی نفت ایران با صدور اطلاعیهای ضمن رد هرگونه اختلال در روند صادرات، تاکید کرد: «فروش نفت ایران بر اساس برنامهریزیهای دقیق و با تکیه بر ظرفیتهای داخلی و شبکه مشتریان وفادار در حال انجام است و خللی در بارگیری نفتکشها و واریز درآمده به چرخه اقتصادی کشور ایجاد نشده است
بر اساس این گزارش، جای خالی واسطههای تراستی در حال حاضر توسط کنسرسیومهای خریدار و مکانیزمهای جدید تهاتر کالا و خدمات پر شده است.
تغییر زمین بازی؛ از «نقدشوندگی آنی» به «توسعه میادین
نکته جالب توجه در تغییر آرایش فروش نفت ایران، تغییر مقصد و نحوه بازگشت درآمدهاست. در دوران اوج فعالیت تراستیها، تمرکز بر فروش محمولههای اسپات (نقطهای) و نقدشوندگی آنی از طریق صرافیهای واسطه بود. اما اکنون شواهد نشان میدهد که تهران در حال هدایت درآمدهای نفتی به سمت «قراردادهای توسعه میادین مشترک» و «تهاتر مستقیم نفت با کالاهای اساسی و تجهیزات صنعتی» است.
به عبارت دیگر، حذف موقت تراستیها یک مانور هوشمندانه برای کوتاه کردن زنجیره تامین و رساندن مستقیم نفت به پالایشگاههای خریدار در شرق آسیاست؛ اقدامی که در درازمدت ضریب آسیبپذیری اقتصاد ایران در برابر شوکهای ارزی و تحریمی را به شدت کاهش خواهد داد.
چشمانداز بازار؛ بازگشت با نقابی جدید؟
منابع بازار انرژی پیشبینی میکنند که این مکث استراتژیک چندان طولانی نخواهد بود. شبکه تراستیها در حال بازآرایی ساختار مالی خود و تغییر پرچم شرکتهای ثبتشده در حوزههای امنتر هستند تا با انطباق بیشتری در ماههای آینده به بازار بازگردند. با این حال، تا آن زمان، چرخهای صادرات نفت ایران با محوریت مستقیم دولت و بخش خصوصی واقعیِ همسو، بدون نیاز به دلالان بینالمللی به چرخش خود ادامه خواهد داد.
تجربه یک دهه اخیر نشان داده است که هرگاه مسیرهای سنتی فروش نفت با بنبست مواجه شدهاند، مهندسان و کارشناسان صنعت نفت ایران با ابتکار عمل، مسیرهای جایگزین و بکری را خلق کردهاند. مکث امروزِ واسطهها، فردایِ روشنی از استقلال بیشتر در فروش نفت را نوید میدهد.
