چشم بازار به شربت تریاک صادراتی روشن شد!

اطلاعات نوشت: اواخر دهه ۸۰ مسئولان حوزه مقابله با مواد مخدر تصمیم گرفتند به منظور کاهش درد و رنج معتادان تحت درمان در کمپ‌ها ، نسبت به توزیع شربت تریاک(شبه‌مخدر)در این مراکز اقدام کنند ، اقدامی که می‌توانست در صورت اجرای صحیح، اثربخشی خوبی داشته باشد اما متاسفانه نه فقط اجرای این سیاست به طور بایسته به نتایج پیش بینی شده اش دست نیافت، بلکه اکنون این محصول در خارج از شبکه و در سطح شهرها به عنوان محصولی نئشه آور با برچسب «برای صادرات» خرید و فروش و مصرف می‌شود.

روش درمان معتادان و اختصاص سهمیه  مواد مخدر جایگزین به این افراد، از جمله موضوعاتی بوده که طی ۵،۴ دهه گذشته همواره محل بحث کارشناسان و مسئولان ذیربط است. جایگزین کردن شبه‌مخدرها برای مصرف معتادان تحت درمان در تمام دنیا یک اصل پذیرفته شده محسوب می‌شود و بر همین اساس هم دستگاه های مسئول در کشورمان پذیرفته اند با استفاده از این تجربه، به اجرای آن در کشورمان بپردازند اما مشکل از جایی آغاز می‌شود که نظارت اثرگذاری  برای این کار تعیین و اجرا نمی شود؛ یا لااقل فقط برای مدتی، ضوابط رعایت می‌شود و پس از گذشت مدت‌زمان اندک، همه چیز به تنظیمات کارخانه باز می‌گردد.

به راستی وقتی استفاده هدفمند از مواد مخدر جایگزین برای معتادان تحت درمان به فراموشی سپرده   و اینگونه داروها در خارج از مراکز بسیار بیشتر از داخل کمپ‌ها یافت می‌شود، آیا می‌توان از نتیجه بخش بودن اقدامات در حوزه مقابله با مواد مخدر سخن گفت ؟ 

اکنون شربت تریاک به سختی در مراکز ترک اعتیاد یافت می‌شود و این در حالی است که  این شربت با برچسب «برای صادرات» به‌وفور در بازار آزاد وجود دارد  که این مساله فقط به شمار افراد نئشه می‌افزاید ، نه کاهش رنج معتادان تحت درمان !

علت چیست ؟

رئیس کانون پزشکان درمانگر اعتیاد کشور در این باره می‌گوید: چگونه ممکن است در حالی که مراکز درمان اعتیاد از آبان ماه تاکنون با کمبود جدی دارو مواجه‌اند و بسیاری از آن‌ها هیچ سهمیه‌ای از شربت تنتور تریاک دریافت نکرده‌اند، همین دارو با برچسب «برای صادرات» به‌وفور در بازار آزاد عرضه شود؟

علی غلامی  با اشاره به اشباع بازار آزاد از شربت تریاک، می‌افزاید: داروهایی که به مراکز داده می‌شود در شیشه‌های پلمب با سازوکار مشخص تحویل و با گواهی بازگشت شیشه خالی کنترل می‌شود اما داروهایی که در بازار آزاد دیده می‌شود، همگی در شیشه‌های پلمبی است که الزاما مراکز ملزم به تحویل شیشه به سازمان غذا و دارو هستند؛ حال در شرایطی که مراکز درمان اعتیاد از آبان ماه به دلیل کمبود داروهای مرتبط با درمان اعتیاد با مشکلات جدی مواجهند و بسیاری از این مراکز عملاً هیچ سهمیه‌ای از شربت دریافت نکرده‌اند، این فرآورده دارویی چگونه در بازار آزاد به وفور یافت می‌شود؟

وی تصریح می‌کند: نکته قابل تأمل این است که بر روی بخشی از این شربت‌ها عبارت « برای صادرات » درج شده؛ موضوعی که ابهامات درباره نحوه توزیع و احتمال نشت این دارو به بازار آزاد را افزایش می‌دهد. حال وقتی که مراکز درمانی ماه‌هاست سهمی از این دارو دریافت نکرده‌اند، این پرسش جدی مطرح می‌شود که منشأ نشت و عرضه گسترده آن در بازار آزاد کجاست و خلاف نظر سازمان غذا و دارو که اعلام می‌کند حجم اندکی از این شربت را صادر کرده، واقعا چه حجمی از این شربت به بهانه مقاصد صادراتی از چرخه خارج شده است؟

غلامی می‌گوید: در گذشته هم شاهد نشت گسترده داروی متادون و بوپرنورفین به بهانه صادرات در بازار آزاد بودیم که منجر به عدم مراجعه بیماران به مراکز مجاز می‌شد و در حالی که داروی مناسب برای مصرف بیماران در اختیارشان قرار نمی‌گرفت، داروهایی با برندهای معتبر در بازار آزاد وجود داشت که ابدا در مراکز توزیع نمی‌شدند. به نظر می‌رسد که سازمان غذا و دارو در محاسبات و نظارت خود دچار اشکال جدی است و درباره میزان تولید و توزیع مخدرها پاسخ شفافی ارائه نمی‌دهد.

رئیس کانون پزشکان درمانگر اعتیاد با طرح مثال‌هایی از سایر داروها، میزان نظارت بر توزیع داروهای درمان اعتیاد را ناکافی می‌داند و با طرح این سئوال که چرا برخی داروهای مخدر یا شبه‌مخدر با وجود محدودیت‌ها، در بازار داخلی به وفور یافت می‌شوند؟ تاکید می‌کند: نمونه عینی این موضوع داروی اکسی‌کدون است که تولید داخلی آن طی سال‌ها جهش چشمگیری داشته است و در بازار آزاد نیز به‌راحتی یافت می‌شود.

معمای توزیع ترامادول  

غلامی  افزایش شدید حجم تولید و دسترسی آسان به ترامادول را نشانه‌ای از ضعف در کنترل چرخه توزیع می‌داند وتاکید می‌کند: این دارو با وجود این که از چرخه ژنریک(عمومی) ایران خارج شده است، پس چرا در کشور به وفور تولید و به بهانه صادرات در بازار داخلی توزیع می‌شود ؛این در حالی است که طبق تحقیقات معتبر ۲۴درصد شروع اعتیاد جوانان کشورمان  با داروی ترامادول است. 

رئیس کانون پزشکان درمانگر اعتیاد همچنین به موضوع ریتالین اشاره می‌کند و می‌گوید: بخشی از اعتیاد جوانان به مواد محرک از داروهایی مانند ریتالین آغاز می‌شود ودرحالی که قرار بود با نسخه الکترونیک و ثبت کد ملی، نظارت دقیق‌تری بر وضعیت توزیع این دارو اعمال شود، اما در عمل این سامانه‌ها به‌گونه‌ای طراحی نشده‌اند که شفافیت واقعی ایجاد کنند. حتی در برخی موارد، به جای شماره موبایل بیمار، شماره موبایل فرد دیگری در سامانه ثبت می‌شود و دارو به راحتی از زنجیره نشت می‌کند.

رئیس انجمن پزشکان درمانگر اعتیاد در گفتگو با ایسنا با تاکید بر این که به‌نظر می‌رسد که عمده نشت شبه مخدرها به بازار آزاد از حوزه تولید، پخش و به‌ویژه صادرات اتفاق می‌افتد ، نه از مراکز درمان اعتیاد،می‌افزاید: از دستگاه قضا و پلیس درخواست می‌کنیم تا آمار کشفیات داروهای صادراتی را شفاف اعلام کنند تا ابعاد موضوع روشن شود. این داروها اکنون محل اختلاف هستند؛ برخی می‌گویند باید به کارخانه‌ها بازگردند و تبدیل به مورفین شوند، اما نگرانی این است که دوباره به بازار آزاد برگردند. در حالی‌که می‌توان با تأیید سلامت داروهای موجود در انبارهای پلیس ، آن‌ها را در اختیار مراکز درمانی و بیماران قرار داد .

رئیس کانون پزشکان درمانگر اعتیاد در بخش دیگری از سخنان خود با بیان این که در هر صنفی ممکن است تخلفاتی رخ دهد، گفت: براساس اعلام ستاد مبارزه با مواد مخدر میزان نشت شربت تریاک از مراکز درمان اعتیاد، کمتر از ۵درصد است، اما این که نشت این دارو را در کل بازار به مراکز نسبت دهیم، منصفانه نیست.

وی ادامه داد:  مراکز درمان اعتیاد از این نشت متضرر می‌شوند  و با وجود حجم بالای داروهای قاچاق قادر نیستند تعرفه‌های تعیین شده توسط دولت را دریافت کنند  . وقتی بیمار می‌تواند همان داروها را به‌راحتی از سوپرمارکت، داروخانه یا بازار آزاد تهیه کند، دیگر به مراکز مراجعه نمی‌کند و خدمات درمانی هم آسیب می‌بیند.