چرا جوانان سکته مغزی می‌کنند؟ | مراقب گردن‌تان باشید تا سکته نکنید

همشهری‌آنلاین – پروانه بندپی: خیلی‌ها تصور می‌کنند سکته مغزی و قلبی فقط مختص سنین بالا است اما واقعیت این است که جوانان نیز سکته می‌کنند. چندی پیش رئیس انجمن سکته مغزی ایران به همشهری گفت که «آمار بروز سکته مغزی در افراد زیر ۴۰ سال در ایران، ۴ برابر بیشتر از آمار ابتلا به بیماری‌ای مثل ام‌اس است». سکته مغزی در ایران، دومین علت اصلی مرگ و میر (بعد از بیماری‌های قلبی عروقی) است و یکی از مهم‌ترین علل مرگ و میر و ناتوانی طولانی‌مدت در کشور محسوب می‌شود. آمارها گویای این است که به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر در سال، حدود ۱۵۰ مورد سکته مغزی در کشور رخ می‌دهد و این رقم ۱.۵ برابر بیشتر از میانگین جهانی است.

چرا افراد جوان سکته مغزی می‌کنند؟

سکته مغزی یعنی اختلال ناگهانی در جریان خون مغز و زمانی اتفاق می‌افتد که جریان خون در بخشی از مغز کاهش می‌یابد یا قطع می‌شود. این اتفاق باعث می‌شود که رسیدن اکسیژن و مواد غذایی به مغز مختل شود. در این حالت، سلول‌های مغزی در عرض چند دقیقه از بین می‌روند.

سکته مغزی معمولاً با سن بالا و عوامل خطر کلاسیک مانند فشار خون بالا، دیابت و چربی خون مرتبط است، اما در سال‌های اخیر شاهد افزایش موارد سکته مغزی در جوانان هستیم. دلایل سکته مغزی در این گروه سنی می‌تواند متفاوت و گاهی پیچیده باشد اما درمجموع شامل عوامل ژنتیکی، بیماری‌های زمینه‌ای و سبک زندگی است. البته برخی سکته‌ها با دلایل نامشخص رخ می‌دهند.

به گفته متخصصان، یکی از مهم‌ترین دلایل سکته مغزی در جوانان، مشکلات قلبی و عروقی مادرزادی یا اکتسابی است. وجود سوراخ در قلب (مثل سوراخ بین دهلیزی) یا اختلالات دریچه‌ای می‌تواند باعث تشکیل لخته خون شود که به مغز می‌رود. همچنین آریتمی‌های قلبی مانند فیبریلاسیون دهلیزی، حتی در افراد جوان، می‌توانند خطر سکته را افزایش دهند. بیماری‌های خونی و لخته‌سازی غیرطبیعی از دیگر عوامل مهم در بروز این عارضه هستند. برخی جوانان ممکن است به اختلالات ژنتیکی در روند انعقاد خون مبتلا باشند که احتمال تشکیل لخته و انسداد عروق مغزی را بالا می‌برد.

دکتر گلاره بنی‌هاشمی، نورولوژیست درباره علت سکته مغزی در جوانان به همشهری‌آنلاین می‌گوید: «یک سری بیماری زمینه‌ای عروق باعث بروز سکته می‌شوند. ما معمولا در افراد جوانی که سکته می‌کنند، کلیه‌هایشان را چک می‌کنیم. بعضی از اینها یک سری بیماری ژتیکی دارند که باعث می‌شود عروق‌شان زودتر از بقیه پاره ‌شود یا خون‌شان نسبت به افراد دیگر زودتر و راحت‌تر لخته ‌شود. ما با معاینه و آزمایش می‌توانیم تا حدی این موضوع را تشخیص دهیم. ولی لازمه تشخیص این است که فرد جوان حتی اگر علائم موقت داشت و علائمش برطرف شده، حتما به پزشک مراجعه کنند و مساله را ساده نگیرد.»

به گفته متخصصان، عوامل عروقی غیرمعمول مانند آنوریسم، تصلب شرایین زودرس یا التهاب رگ‌ها (واسکولیت‌ها) نیز می‌توانند سکته مغزی را در سنین پایین‌تر ایجاد کنند. در برخی موارد، استفاده از داروهای خاص مانند داروهای ضدبارداری هورمونی یا مصرف مواد مخدر مانند کوکایین و آمفتامین‌ها باعث افزایش خطر سکته می‌شوند.

سبک زندگی و عوامل محیطی هم در این مورد نقش دارند. سیگار کشیدن، مصرف الکل، چاقی، استرس شدید و کم‌تحرکی می‌توانند زمینه‌ساز سکته مغزی در جوانان باشند. حتی اگر بیماری زمینه‌ای مشخصی وجود نداشته باشد.

بیشتر بخوانید؛

• ۱۱ عامل بروز سکته مغزی را بشناسید

• یک باور خرافیِ رایج درباره رابطه سکته مغزی و استرس

• اگر کسی دور و برمان سکته مغزی کرد چه کنیم؟

• ۴ اقدام اشتباه درباره افرادی که سکته می کنند

• علائم سکته مغزی را بشناسید

شیوع سکته در جوانان صفر نیست

طبق آمار سازمان‌های جهانی، سالانه حدود ۱۵ میلیون نفر در سراسر دنیا دچار سکته مغزی می‌شوند که یک‌سوم آنها می‌میرند. دکتر بنی‌هاشمی می‌گوید: «دلایل وقوع سکته مغزی در سنین مختلف متفاوت است. مثلا در سنین بالاتر معمولا به این دلیل رخ می‌دهد که فرد فشار خون بالا یا دیابت مزمن دارد اما این بیماری‌ها در او کنترل‌شده نیستند و به همین دلیل سکته اتفاق افتاده است. یا ممکن است فرد بیماری‌های قلبی داشته باشد که بسیار با سکته مغزی مرتبط است.»

این نورولوژیست درباره سکته مغزی در جوانان می‌گوید: «وقتی یک جوان سکته مغزی می‌کند، همه تعجب می‌کنند و می‌گویند او که جوان بود. درحالی‌که اولا خیلی از افراد جوان، فشار خون بالا و دیابت کنترل‌نشده دارند اما خودشان خبر ندارند و همین می‌تواند عامل سکته باشد.»

دکتر بنی‌هاشمی پیش از این نیز به همشهری گفته بود: «سکته مغزی معمولا در افراد بالای ۵۰ سال رخ می‌دهد و اگر کسی زیر ۵۰ سال سکته مغزی کند، آن را «سکته در جوانان» حساب می‌کنیم.» او گفته بود: «درست است که شیوع سکته در جوانان نسبت به افراد بالای ۵۰ سال خیلی کمتر است، اما در حد صفر نیست.»

مراقب گردن‌تان باشید

به گفته متخصصان مغز و اعصاب، یکی دیگر از علل کمتر شناخته‌شده اما مهم سکته مغزی در جوانان، آسیب‌های ناشی از ضربه به ناحیه گردن است. در این شرایط ممکن است لایه‌های داخلی رگ‌های گردن دچار پارگی شوند؛ عارضه‌ای که در پزشکی به آن «دایسکشن عروق» گفته می‌شود. شایع‌ترین عامل بروز این مشکل در سنین جوانی، ضربه‌های ناگهانی است؛ به‌ویژه در تصادفاتی که طی آن سر و گردن فرد به‌طور شدید به جلو و سپس به عقب پرتاب می‌شود.

دکتر بنی‌هاشمی در این رابطه گفته: «نگه داشتن طولانی‌مدت سر در وضعیت عقب‌رفته، حرکات ناگهانی گردن یا شکستن و قولنج گرفتن مکرر گردن برای رفع خستگی می‌تواند خطر آسیب به عروق گردنی را افزایش دهد. تکرار این حرکات در برخی افراد ممکن است باعث پارگی رگ‌های گردن شود و در مواردی این پارگی به سکته مغزی منجر می‌شود. البته متخصصان تأکید می‌کنند که این اتفاق در همه افراد رخ نمی‌دهد و بیشترین موارد گزارش‌شده همچنان به ضربه‌های شدید – به‌خصوص در تصادفات رانندگی – مربوط است.»