این یادداشت نشان میدهد که جذابیت مالی و تعارض منافع، توازن توزیع پزشکان و رشتههای تخصصی در ایران را بر هم زده و نظام سلامت را با چالش مواجه کرده است.
مهاجرت شغلی پزشکان به رشتههای پوست و زیبایی، این اتفاق از چند دهه پیش آغاز شده و علت اصلی آن، مسائل مالی است. برخی رشتههای تخصصی، به دلیل محدود نگه داشتن عرضه و با وجود تقاضای بالا، همچنان در انحصار گروه محدودی قرار دارند تا به قول خودشان «بازار نشکند» و تعداد فعالان این حوزه افزایش نیابد. در مقابل، رشتههای مورد نیاز کشور مانند داخلی، کودکان و… از جذابیت مالی کافی برخوردار نیستند و گاهی ظرفیت اعلامشده برای پذیرش رزیدنت در این رشتهها بسیار بیشتر از میزان تقاضاست.
شکستن این وضعیت کار سادهای نیست، زیرا تعارض منافع شدیدی در میان تصمیمگیرندگان وجود دارد و قطعاً سیاستی اتخاذ نمیکنند که به زیان خودشان باشد. در ایران حدود ۵۵ درصد پزشکان، متخصص هستند، در حالی که استانداردهای جهانی حدود ۴۰ درصد است. پایین بودن سهم پزشکان عمومی، در اجرای برنامه پزشک خانواده ـ که پزشکان عمومی ستون اصلی خدمات بالینی آن هستند ـ مشکل جدی ایجاد کرده و در آینده نیز این مشکل ادامه خواهد داشت.
در ایران حدود ۶۰ درصد متخصصان پزشکی در کلانشهرها فعالیت میکنند که با اصول عدالت در دسترسی به خدمات سلامت مغایرت دارد. در ایران فقط ۶ درصد پزشکان در مناطق محروم فعالیت میکنند. جهت اطلاع، حدود ۳۰ درصد مردم ایران در کلانشهرها، ۷۵ درصد در مناطق محروم یا کمتر برخوردار و ۳ درصد در مناطق بهشدت محروم زندگی میکنند.
تراکم پزشکان متخصص و همچنین ترکیب رشتههای تخصصی در ایران نیز با چالش مواجه است، برای مثال، در جهان حدود ۱۲ درصد متخصصان، متخصص کودکان و ۸ درصد روانپزشک هستند، در حالی که این ارقام در ایران به ترتیب حدود ۸ و ۴ درصد است؛ یعنی تقریباً نصف میانگین جهانی.
در مقابل، سهم متخصصان رشته پوست و زیبایی در ایران حدود ۶ درصد و در جهان حدود ۳ درصد است؛ یعنی نسبت این رشته در ایران تقریباً دو برابر میانگین جهانی است. دیگر از این واضحتر میتوان ناهنجاری وضعیت تخصصهای پزشکی در ایران را نشان داد؟
*اپیدمیولوژیست و استاد دانشگاه
