دانشگاه، کانون گفتگو

منوچهر دین پرست – روزنامه اطلاعات: دانشگاه همواره جایگاه سیاست‌اندیشی و سیاست‌ورزی بوده. آنچه امروز از علم سیاست،  در معنای مدرن آن، درک می‌شود، عمدتاً در بستر دانشگاه شکل گرفته است. در تاریخ صد ساله‌ی اخیر ایران نیز، از زمان تأسیس دانشگاه‌ها، فعالیت‌های سیاسی دانشجویان نقشی پررنگ داشته است. نمونه‌ی بارز و انکارناپذیر آن را می‌توان در جریان پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۵۷ دید؛ جایی که دانشجویان سهمی جدی در تحولات اجتماعی و سیاسی ایفا کردند.

در سال‌های پس از انقلاب نیز دانشگاهیان حضوری مؤثر در مسائل سیاسی کشور داشته‌اند؛  رویدادهای سال‌های نخست و برهه‌های گوناگون مشارکت در دفاع مقدس ۸ ساله که به شهادت بسیاری از دانشجویان انجامید  از جلوه‌های بارز حضور دانشجویان در عرصه تحولات کشور بود. این پیشینه نشان می‌دهد که دانشگاه همواره در متن جامعه و درگیر با سرنوشت آن بوده است.

در روزهای گذشته نیز دانشجویان بار دیگر وارد عرصه‌ شدند و نسبت به کشته‌شدن شمار زیادی از مردم در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی واکنش نشان دادند. این اعتراض‌ها نشان‌دهنده‌ی حساسیت دانشجویان نسبت به وضعیت جامعه و حقوق مردم است. شمار بالای قربانیان در مدتی کوتاه و ابهامات این فاجعه حداقل در بعد داخلی زمینه‌ جدی پرسش و اعتراض را برای آنان فراهم کرده است.

بسیاری از دانشجویان در این حوادث دوستان، همکلاسی‌ها و حتی اعضای خانواده‌ خود را از دست داده‌اند و هنوز در سوگ آنان هستند. اعتراض آنان تنها واکنشی احساسی نیست، بلکه ناشی از نبود تحلیل روشن و قانع‌کننده از سوی مسئولان نسبت به‌ وضعیت امنیتی کشور و رخدادهای آن روزهاست. این پرسش همچنان برای افکار عمومی باقی مانده و از نظر آنها، پاسخ‌هایی مانند «ما نیز عزاداریم» برای حل مسأله کفایت نمی‌کند.

در چنین شرایطی، دانشجویان همچنان به اعتراض‌ ادامه می‌دهند اما نکته‌ قابل تأمل آن است که در سطح دانشگاه‌ها گاه درگیری‌هایی میان خود دانشجویان رخ داده است. این موضوع اگرچه پدیده تازه‌ای نیست و پیش‌تر نیز در دانشگاه‌ها دیده شده است. اما مسئله‌ اصلی حضور لیدرهایی است که با رفتارهای تحریک‌آمیز و دوقطبی‌سازی فضا تلاش می‌کنند اعتراض‌ها را از مسیر اصلی خود خارج سازند.

این لیدرها با شعارهای تند، آتش زدن پرچم و ایجاد درگیری، فضای دانشگاه را به آشوب می‌کشانند؛ آشوبی که بیش از آنکه حاصل مطالبات دانشجویی باشد، نتیجه‌ هدایت و تحریک کسانی است که همواره در چنین تجمع‌هایی نقش‌آفرینی می‌کنند. این در حالی است که تنها چند روز پیش اعلام شده بود مکان‌هایی امن برای اعتراض دانشجویان فراهم شده است، اما به فاصله‌ کوتاهی، این اعتراض‌ها به خشونت کشیده شد.

تجربه‌ حضور در این تجمع‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از دانشجویان با نیت پاک و دغدغه‌مند، تلاش می‌کنند صدای خود را در فضایی آکادمیک به گوش مسئولان برسانند. با این حال، ورود افراد خارج از دانشگاه و پیوند آنان با جریان‌های تندرو، مسیر اعتراض را منحرف می‌کند. البته باید پذیرفت که بخشی از رفتارهای هیجانی نیز ناشی از شور جوانی است؛ هیجانی که اگر مدیریت نشود، می‌تواند به درگیری و خشونت بینجامد. 

از همه نگران‌کننده‌تر آن است که گاه کسانی که باید نقش آرام‌کننده داشته باشند، خود به عامل تشدید تنش تبدیل می‌شوند. آنها با شعارهای تند و رویکردهای دوقطبی، فضایی ایجاد می‌کنند که در آن گفت‌وگو جای خود را به تقابل می‌دهد و نتیجه‌ای جز درگیری به همراه ندارد. در این میان، بایستی به جریان‌های مذهبی دانشگاه نیز   تذکر  داد. تبدیل اختلاف نظر سیاسی به تقابل‌های ارزشی و دینی، و تقسیم دانشجویان به «حق» و «باطل»، نه تنها کمکی به حل مسئله نمی‌کند، بلکه شکاف‌ها را عمیق‌تر می‌سازد. دانشگاه جای گفت‌وگو، همدلی و شنیدن درد مشترک است، نه میدان صف‌آرایی. در این شرایط، اقامه نماز حسینی  در حیاط دانشگاه و دیگر دانشجویان را از اصحاب لشکر یزید دانستند تلخی ماجرا را بیشتر می‌کند.

تردیدی نیست که اعتراض دانشجویان باید شنیده شود؛ به‌ویژه صدای کسانی که در این رخدادهای تلخ، زخم‌خورده‌اند. بازگشایی دانشگاه‌ها و همراهی استادان و مسئولان با این مطالبات، تنها زمانی معنا خواهد داشت که اعتراض به رسمیت شناخته شود و پاسخ‌های روشن و مسئولانه به پرسش‌های جامعه داده شود. دانشگاه، اگر قرار است جای سیاست‌اندیشی و سیاست‌ورزی باشد، باید پیش از هر چیز کانون عقلانیت، گفت‌وگو و پرهیز از خشونت باقی بماند.