اولین مترجم منشور کوروش چشم از جهان فرو بست

اطلاعات نوشت: درگذشت عبدالمجید ارفعی، پژوهشگر برجسته زبان‌های باستانی اکدی و ایلامی و از واپسین مترجمان خط میخی ایلامی در جهان، جامعه علمی و فرهنگی ایران را در اندوه فرو برد. او که نخستین مترجم منشور کوروش بزرگ از زبان بابلی نو به فارسی بود، عمر خود را وقف بازخوانی کهن‌ترین لایه‌های هویت تاریخی ایران کرد.

به گزارش خبرنگار اطلاعات، عبدالمجید ارفعی که روز گذشته در سن ۸۶ سالگی درگذشت، متولد ۹ شهریور ۱۳۱۸ در بندرعباس و پژوهشگر برجسته زبان‌های باستانی اکدی و ایلامی بود. وی از مهم‌ترین کتیبه‌خوانان ایرانی به شمار می‌رفت و بخش مهمی از لوح‌های گلی تخت جمشید با تلاش او ترجمه و منتشر شد. ارفعی افزون بر تخصص در زبان‌های باستانی، دانش گسترده‌ای در حوزه تاریخ و فرهنگ میان‌رودان (بین‌النهرین) داشت و سال‌ها به پژوهش و تدریس در این زمینه پرداخت.

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای علمی او، ترجمه استوانه کوروش بزرگ از زبان اصلی بابلی نو به فارسی بود؛ اقدامی که نقش مهمی در آشنایی افکار عمومی ایران با یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان ایفا کرد. کتاب سه‌جلدی «گل‌نبشته‌های باروی تخت جمشید» با ترجمه او در سال ۱۳۸۷ از سوی مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی منتشر شد و به عنوان یکی از منابع مرجع در حوزه مطالعات هخامنشی شناخته می‌شود.

ارفعی تا واپسین روزهای زندگی خود پیگیر بازگشت کتیبه‌های هخامنشی بود که همچنان در مؤسسه شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو نگهداری می‌شود. او همواره بر ضرورت بازگشت این آثار به ایران تأکید داشت و معتقد بود این الواح بخشی جدایی‌ناپذیر از حافظه تاریخی ملت ایران هستند؛ موضوعی که تحقق آن تحت تأثیر روابط سیاسی ایران و آمریکا قرار گرفته است.

به گزارش خبرگزاری ایرنا، مراسم تشییع و وداع با استاد ارفعی فردا جمعه در مرکز دایرالمعارف اسلامی برگزار می‌شود. همچنین تشییع و تدفین استاد عبدالمجید ارفعی ساعت ۱۰ صبح یکشنبه در حافظیه شیراز برگزار خواهد شد.

پس از انتشار خبر درگذشت این پژوهشگر برجسته، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پیامی، این ضایعه را به جامعه علمی کشور تسلیت گفت. در پیام سیدعباس صالحی آمده است:«درگذشت استاد عبدالمجید ارفعی، پژوهشگر برجسته زبان‌های باستانی اکدی و ایلامی و از واپسین مترجمان خط میخی ایلامی در جهان، ضایعه‌ای سنگین برای جامعه علمی و میراث‌پژوهی کشور است. دانش تخصصی او تنها در چارچوب آموزش و پژوهش محدود نماند، بلکه به صیانت و بازخوانی بخشی از کهن‌ترین لایه‌های هویت تاریخی ایران انجامید.»

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، در پی درگذشت زنده‌یاد عبدالمجید ارفعی، ایران‌شناس و پژوهشگر برجسته مطالعات تاریخی، با صدور پیامی این ضایعه را به جامعه علمی و فرهنگی کشور تسلیت گفت و تاکید کرد: نام و میراث علمی استاد ارفعی در حافظه تمدنی ایران ماندگار خواهد ماند.

در متن پیام سیدرضا صالحی‌امیری آمده است: درگذشت اندوه‌بار استاد فرهیخته و ایران‌شناس نامدار، زنده‌یاد دکتر عبدالمجید ارفعی، موجب تألم و تأثر عمیق جامعه علمی، فرهنگی و دوستداران میراث تمدنی ایران شد. آن فقید سعید، با سال‌ها مجاهدت علمی، تتبع روشمند و پژوهش‌های بنیادین در حوزه مطالعات تاریخی و فرهنگی، به‌ویژه در عرصه شناخت و تبیین پیشینه هویتی و تاریخی ایران‌زمین، نقشی تعیین‌کننده در تعمیق آگاهی عمومی و ارتقای سرمایه نمادین دانش ایران‌شناسی ایفا کرد.

علی دارابی، معاون وزیر میراث فرهنگی نیز در سخنانی به نقش کلیدی ارفعی در خوانش و ترجمه گل‌نبشته‌های باروی تخت جمشید اشاره کرد و گفت:گل‌نوشته‌های باروی تخت جمشید که در سال ۱۳۱۲ در کاوش استحکامات تخت جمشید به دست آمده، گزارش‌هایی از اتفاقات جاری و روزانه پادشاهی داریوش بزرگ است. این کاوش‌ها در سال ۱۳۱۴ به قصد مطالعه و پژوهش نزد مؤسسه شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو به امانت سپرده شدند. این متون تعداد بیشماری بودند که حدود ۵۰۰۰ قلم سالم آن‌ها توسط پروفسور «ریچارد هلک» جداسازی و ساماندهی شدند.

وی افزود: این عیلام‌شناس و آشورشناس آمریکایی، استادِ آقای ارفعی در دانشگاه شیکاگو بود. از میان ۵ هزار گل‌نوشته یادشده، حدود ۲ هزار گل‌نوشته در سال ۱۹۶۹ توسط پروفسور هلک خوانش شد و به چاپ رسید اما عمر ایشان به تصحیح و ترجمه کفاف نداد. ادامه این مطالعات شامل ترجمه و ویرایش توسط زنده‌یاد ارفعی انجام گرفت که از فعالیت‌های ارزشمند ایشان به شمار می‌آید و در دو جلد کتاب در ایران منتشر شده است.همچنین همکاری در تأسیس تالار کتیبه‌های باستان موزه ملی طی سال‌های ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۲ از دیگر فعالیت‌های ماندگار استاد ارفعی است.

دکترجبرئیل نوکنده، رئیس موزه ملی ایران، هم در مقام شامخ این استاد ارجمند و باستان شناس پیشکسوت گفت: ایشان الفبای ایران باستان را ‌خوانده بود و پرده از اسراری برمی‌داشت که برای همه ما اهمیت دارد.دکتر ارفعی بیش از پنج هزار اثر را ساماندهی کرد و تاکنون به همت او بیش از دو هزار لوح گلی به ایران بازگشته است.