آیا روزه‌داری می‌تواند به افراد مبتلا به دیابت کمک کند؟

همشهری آنلاین – مریم شیرافکن: شیوع دیابت در سراسر جهان با سرعتی نگران‌کننده در حال افزایش است. برآوردها نشان می‌دهد شمار مبتلایان می‌تواند تا سال‌های آینده به صدها میلیون نفر برسد. در چنین شرایطی، پژوهشگران به‌دنبال راهکارهای تغذیه‌ای جدید برای کمک به مدیریت این بیماری هستند. یکی از موضوعاتی که در سال‌های اخیر توجه زیادی را جلب کرده، روزه‌داری و تأثیر آن بر کنترل دیابت است.

روزه‌داری و دیابت نوع ۲: نتایج امیدوارکننده

بیشترین شواهد علمی مربوط به دیابت نوع ۲ است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد برخی الگوهای روزه‌داری ـ به‌ویژه روزه‌داری متناوب ـ می‌توانند:

• حساسیت بدن به انسولین را بهبود دهند

• به کاهش وزن کمک کنند

• قند خون ناشتا را کاهش دهند

• نیاز به برخی داروهای دیابت را کم کنند (در موارد خاص و تحت نظر پزشک)

محققان توضیح می‌دهند که محدودیت زمانی دریافت غذا باعث می‌شود بدن از ذخایر انرژی استفاده کند و تنظیم قند خون کارآمدتر شود.

دیابت نوع ۱: احتیاط ضروری است

در مورد دیابت نوع ۱ شرایط متفاوت است. شواهد علمی محدودتر بوده و خطر نوسان شدید قند خون بیشتر است. در این افراد روزه‌داری ممکن است خطر:

• افت شدید قند خون (هیپوگلیسمی)

• افزایش خطرناک قند خون

• کم‌آبی بدن

را افزایش دهد. بنابراین بیشتر متخصصان تأکید می‌کنند که روزه‌داری برای این گروه فقط در صورت نظارت دقیق پزشکی قابل بررسی است.

مهم‌ترین نکته: فردی‌سازی درمان

پژوهشگران تأکید می‌کنند که روزه‌داری یک نسخه واحد برای همه بیماران نیست. عواملی مثل:

• نوع دیابت

• داروهای مصرفی

• سطح کنترل قند خون

• سن و وضعیت سلامت عمومی

در تعیین ایمن بودن یا نبودن روزه نقش اساسی دارند.

جمع‌بندی علمی

نتیجه کلی این مرور پژوهشی نشان می‌دهد:

• روزه‌داری می‌تواند برای برخی افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ مزایای متابولیکی قابل توجهی داشته باشد.

• برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ یا کسانی که کنترل قند خون ناپایدار دارند، ریسک‌ها بیشتر است.

• هر نوع برنامه روزه‌داری باید فقط با نظر پزشک و پایش دقیق قند خون انجام شود.

به بیان دیگر، روزه‌داری ممکن است ابزاری مفید در مدیریت دیابت باشد، اما تنها زمانی که علمی، برنامه‌ریزی‌شده و تحت نظارت تخصصی انجام شود.

منبع :

• Graef, F. A., Berger, B., Bahr, L. S., et al. (2025). Fasting elicits gut microbiome signature changes that extend to type 1 diabetes patients. Frontiers. doi: https://doi.org/10.3389/fendo.2025.1623800. https://www.frontiersin.org/journals/endocrinology/articles/10.3389/fendo.2025.1623800/full