آزمایشگاهها را در نسخه پزشکی خانواده ببینید | هشدار درباره آزمایشهای تخفیفدار و ورود سودجویان
به گفته رئیس انجمن علمی آسیبشناسی و طب آزمایشگاهی ایران، تابآوری آزمایشگاهها بهشدت کاهش یافته و ادامه این روند میتواند کیفیت خدمات آزمایشگاهی را تحت تأثیر قرار دهد؛ موضوعی که در نهایت سلامت بیماران و حتی روند فعالیت مراکز درمانی را با مشکل مواجه خواهد کرد.
همشهری آنلاین – مریم سرخوش: آزمایشگاهها یکی از حلقههای کمتر دیدهشده اما تعیینکننده در زنجیره درمان هستند؛ جایی که بخش قابلتوجهی از تصمیمهای پزشکی از نتیجه یک آزمایش آغاز میشود. فعالان این حوزه در نشست خبری تاکید کردند که افزایش هزینه تجهیزات، کیت و انرژی، مشکلات تأمین اقلام آزمایشگاهی، تأخیر طولانی بیمهها در پرداخت مطالبات و واقعی نبودن تعرفهها، فشار سنگینی بر آزمایشگاهها وارد کرده و ورود افراد غیرمتخصص و سودجو هم جان بیماران را تهدید میکند. شرایطی که اگر ادامه پیدا کند، میتواند مستقیماً بر کیفیت تشخیص و درمان اثر بگذارد.
۷۰ درصد تشخیص و پیگیری درمان وابسته به آزمایشگاه
دکتر محمدرضا امینیفرد، رئیس انجمن علمی آسیبشناسی و طب آزمایشگاهی ایران و عضو شورای عالی سازمان نظام پزشکی، با تأکید بر جایگاه آزمایشگاه و پاتولوژی در نظام تشخیص گفت: حدود ۷۰ درصد تشخیص و پیگیری بیماریها در آزمایشگاهها انجام میشود و این حوزه علاوه بر تشخیص بالینی، در پیگیری و حتی تأیید روند درمان نقش مهمی دارد.
به گفته او، مشکلات آزمایشگاهها جدا از شرایط اقتصادی کشور نیست، اما در سالهای اخیر برخی هزینهها به شکل قابلتوجهی افزایش یافتهاند، بدون آنکه تعرفه خدمات متناسب با این تغییرات اصلاح شود.
امینیفرد مهمترین تغییر را در حوزه ارز دانست و گفت: ارز ۴۲۰۰ تومانی به ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان رسید، بدون اینکه تفاوت ارزی، هزینهها و تعرفه واقعی خدمات متناسب با آن دیده شود. هزینههای آزمایشگاهها حدود ۷ تا ۸ برابر شده، تعرفهها متناسب با این افزایش تغییر نکردهاند.
او ادامه داد: تعداد آزمایشگاههایی که در معرض تعطیلی قرار گرفتهاند و نگرانی درباره کاهش کیفیت خدمات در صورت تداوم این روند، این وضعیت را تأیید میکند. بسیاری از آزمایشها به دلیل وارد نشدن کیتها انجام نمیشود و از طرف دیگر قیمت همین کیتها نیز افزایش پیدا کرده است.
رئیس انجمن علمی آسیبشناسی ایران هشدار داد که تضعیف شبکه آزمایشگاهی تنها یک مشکل صنفی نیست: اگر با فروپاشی سیستم آزمایشگاهی مواجه شویم، ادامه فعالیت بیمارستانها و مراکز پزشکی و مطبها نیز با مشکل روبهرو خواهد شد.
به تاکید او هر میزان سرمایهگذاری در حوزه آزمایشگاه، در واقع سرمایهگذاری برای سلامت مردم است.
مطالبات چندماهه روی دست آزمایشگاهها
مشکلات مالی آزمایشگاهها تنها به افزایش هزینه تجهیزات و کیتها محدود نمیشود. تأخیر در پرداخت مطالبات از سوی سازمانهای بیمهگر نیز فشار مضاعفی به این مراکز وارد کرده است. امینیفرد گفت: بیمهها پرداختیهای خود را با تأخیر انجام میدهند و حداقل مطالبات گاهی با تأخیر ۸ تا ۹ ماهه پرداخت میشود. آخرین پرداختی بیمههای تأمین اجتماعی و بیمه سلامت مربوط به مهرماه است الیته نیروهای مسلح کمی جلوتر هستند.
او با اشاره به افزایش قیمت تجهیزات و اقلام مصرفی گفت: دستگاه آزمایشگاهی که حدود ۲ میلیارد تومان قیمت داشت، به ۱۲ میلیارد تومان رسیده و کیت نیز از حدود ۲ میلیون تومان به ۵ میلیون تومان افزایش قیمت داشته است. در چنین شرایطی از یک سو مردم توان پرداخت هزینههای بیشتر را ندارند و از سوی دیگر آزمایشگاهها نیز توان ادامه فعالیت با تعرفههای فعلی را از دست میدهند.
او خواستار ورود دولت و وزارت بهداشت برای تعیین قیمت واقعی خدمات آزمایشگاهی شد و گفت: درخواست ما این است که قیمت واقعی آزمایشها احصا شود و دولت به تکلیف قانونی خود عمل کند. مردم توانایی پرداخت هزینههای بالاتر را ندارند و این وظیفه دولت است که این هزینهها را پوشش دهد. تا امروز بخش زیادی از این فشار بر دوش آزمایشگاهها بوده، اما دیگر توان ادامه این وضعیت وجود ندارد.
نگرانی از افت کیفیت آزمایشها
دکتر مهران قهرمانی، دبیر انجمن و دبیر اجرایی بیستوهشتمین همایش سالانه و یازدهمین همایش بینالمللی آسیبشناسی و طب آزمایشگاه نیز کیفیت را مهمترین دغدغه این حوزه عنوان کرد و گفت: دغدغه ما کیفیت و حفظ آن است، اما هزینه تهیه کیت، ملزومات، انرژی و سایر هزینههای جاری آزمایشگاهها بسیار افزایش یافته و این موضوع میتواند بر کیفیت خدمات اثر بگذارد.
در کنار مشکلات اقتصادی، فعالان حوزه آزمایشگاهی نسبت به نحوه ارائه برخی خدمات در بسترهای آنلاین نیز هشدار میدهند؛ بهویژه زمانی که پذیرش بیمار، نمونهگیری، انتقال نمونه و ارائه جواب خارج از ساختار استاندارد آزمایشگاهی انجام شود.
قهرمانی درباره ارائه خدمات آزمایش در منزل گفت: اگر بیمار در خود آزمایشگاه پذیرش و اعتبارسنجی شود و نمونهگیری در منزل انجام شود، مشکلی وجود ندارد. مسئله زمانی ایجاد میشود که یک سکوی آنلاین بیمار را به صورت اینترنتی پذیرش کند و نمونه را به یک مرکز طرف قرارداد ارسال کند.
او تأکید کرد که در این شرایط، نظارت بر نحوه انتقال نمونه و صحت فرآیند آزمایش دشوارتر میشود و احتمال تخلف نیز افزایش مییابد.
قهرمانی به برگزاری بیست و هشتمین همایش سالانه و یازدهمین همایش بینالمللی آسیب شناسی و طب آزمایشگاه (۵ الی ۸ آبان) اشاره کرد و گفت: این گنگره با محوریت تمام حوزههای آزمایشگاهی با نگاه به فناوریهای جدید و هوش مصنوعی برگزار خواهد شد. در این گنگره پنلهای بینرشتهای مشترک با رویکرد پزشکی فرد محور و دیجیتال پاتولوژی هم برگزار خواهد شد. ۱۲۷ شرکت هم در نمایشگاه جنبی این کنگره حضور دارند.
آسیب آزمایش ارزان
دکتر علیاکبر سیدمهدی، عضو هیئتمدیره انجمن علمی آسیبشناسی ایران و عضو هیئتمدیره سازمان نظام پزشکی، نیز با اشاره به سهم آزمایشگاهها در تشخیص بیماریها گفت: آزمایشگاه چشم یا پیشانی نظام سلامت است. با وجود اینکه حدود ۷۰ درصد تشخیصها به این حوزه وابسته است، آزمایشگاهها تنها حدود ۴ درصد از سهم سلامت را به خود اختصاص میدهند.
به گفته او، حتی افزایش دوبرابری تعرفه آزمایشگاهها نیز سهم این بخش از کل هزینههای سلامت را به شکل قابلتوجهی افزایش نمیدهد و در عین حال میتواند به حفظ کیفیت خدمات کمک کند.
سیدمهدی همچنین نسبت به ورود افراد غیرمتخصص به حوزه نمونهگیری و واسطهگری اینترنتی هشدار داد و گفت: بخش قابلتوجهی؛ حدود ۷۰ درصد از خطاهای آزمایشگاهی در مرحله پیشآزمایش رخ میدهد؛ مرحلهای که شامل آمادهسازی بیمار، نمونهگیری، نگهداری و انتقال نمونه است. وقتی افراد غیرحرفهای وارد این حوزه شوند و نمونهگیری بدون نظارت دقیق انجام شود، احتمال خطا بیشتر خواهد شد.
او در توضیح بیشتر بیان کرد: گاهی فردی در فضای مجازی یا پلتفرمهایی مانند دیوار شماره تماس خود را برای نمونهگیری در منزل اعلام میکند و بعد به دنبال آزمایشگاهی میگردد که خدمات را با قیمت پایینتری ارائه دهد. در این شرایط، اولویت از سلامت به سمت مسائل اقتصادی و اینکه کدام آزمایشگاه ارزانتر خدمات میدهد، تغییر میکند.
عضو هیئتمدیره سازمان نظام پزشکی ادامه داد: به اسم توسعه کسبوکار و فضای مجازی، افرادی وارد این حوزه شدهاند که درصدد نادیده گرفتن مقررات پزشکی و آزمایشگاهی هستند. لازم است آییننامهها بازبینی شوند و متخصصان این حوزه در فرآیند سیاستگذاری و نظارت نقش داشته باشند.
به گفته سیدمهدی، ورود کیتهایی هم که خارج از زنجیره رسمی تأمین و بدون رعایت شرایط نگهداری و زنجیره سرد وارد میشوند نیز میتواند بر کیفیت نتایج اثر بگذارد.
یک هشدار جدی
امینیفرد نیز در ادامه این صحبت با هشدار نسبت به ایجاد تقاضای القایی در حوزه آزمایشگاهی گفت: نباید سلامت مردم را وارد سکوهای اینترنتی کنیم. ارائه خدمات در منزل، در صورت انجام از مسیر آزمایشگاه و با نظارت مسئول فنی، قابل انجام است اما واسطهگری میان بیمار و آزمایشگاه میتواند سلامت فرآیند تشخیص را تحت تأثیر قرار دهد.
یکی دیگر از دغدغههای مطرحشده، وضعیت پرداختی و ماندگاری متخصصان پاتولوژی است.
امینیفرد همچنین به مساله پرداختی و ماندگاری متخصصان پاتولوژی هم اشاره و عنوان کرد: این متخصصان در دورترین نقاط کشور نیز حضور دارند، اما گاهی دریافتی آنها حتی به یکبیستم دریافتی برخی گروههای دیگر در حوزه سلامت میرسد. این افراد مسئولیت سنگینی بر عهده دارند و در صورت بروز خطا در تشخیص، مسئولیت مستقیم متوجه آنهاست.
او خواستار اصلاح پرداختی، کارانه و مزایای این گروه شد تا ماندگاری متخصصان در مناطق مختلف کشور تضمین شود.
افزایش تعداد آزمایشگاهها، افزایش دسترسی به خدمات نیست
دکتر فرید کرمی، نایبرئیس انجمن علمی آسیبشناسی ایران هم با اشاره به سابقه ایجاد دوره دکتری علوم آزمایشگاهی در سالهای پس از انقلاب گفت: این دوره با هدف پشتیبانی از نظام شبکه و ارائه خدمات در مناطق محروم ایجاد شده بود، اما طی چهار دهه گذشته بخشی از ظرفیت ایجادشده به سمت شهرهای بزرگ و راهاندازی آزمایشگاههای خصوصی رفته است.
کرمی درباره پیشنهادهایی برای ایجاد مسیرهای جدید تربیت نیروی انسانی در این حوزه گفت: اینکه بخواهیم از مقطع کاردانی، دکتر علوم آزمایشگاهی ایجاد کنیم، از نظر علمی منطقی ندارد. بهترین مسیر همان پزشکان عمومی با گذرانده دورههای تخصصی هستند.
او افزایش تعداد آزمایشگاههای خصوصی را به معنای افزایش دسترسی مردم ندانست و گفت: اینکه در هر نقطه یک آزمایشگاه داشته باشیم، به معنای افزایش دسترسی نیست. اصل دسترسی این است که فرد توان پرداخت هزینه، چه از جیب و چه از طریق سازمان بیمهگر را داشته باشد. برخی افراد آزمایش لازم را دارند اما مراجعه نمیکنند، چون بیمه آنها پوشش لازم را ندارد. این در حالی است که اگر بتوانیم با یک آزمایش ساده بیماری مانند دیابت را سریع تشخیص دهیم، بار هزینههای نظام سلامت نیز کاهش پیدا میکند.
او همچنین نسبت به تخفیفهای غیرمتعارف و رقابت قیمتی میان آزمایشگاهها در برخی سکوهای دیجیتال هشدار داد و آنها را آسیبزا عنوان کرد.
آزمایشگاهها در نسخه پزشکی خانواده دیده شوند
دکتر محمدهادی صادقی، عضو انجمن علمی آسیبشناسی و طب آزمایشگاهی نیز مشکلات آزمایشگاهها را در ارتباط با سیاستهای کلان نظام سلامت عنوان کرد و گفت: سیستم سلامت کشور برای بهبود و ارتقای سلامت مردم طراحی میشود و سلامت باید اولویت ذاتی داشته باشد. حتی در شرایط اقتصادی دشوار نیز مدیریت حوزه سلامت نباید متوقف شود و میتوان با برنامهریزی و خوشفکری، سلامت مردم را ارتقا داد.
صادقی با اشاره به اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع گفت: هدف این برنامه خوب است، اما نباید بار بیشتری از توان فعلی نظام سلامت بر آن تحمیل شود که در نهایت دچار نقص و مشکل شویم.
به گفته او، تشخیص بیماری یکی از اهداف پزشکی خانواده است و آزمایشگاهها در این فرآیند نقش مهمی دارند.
صادقی تأکید کرد: دوستانی که میخواهند این طرح را سراسری کنند، باید حوزه آزمایشگاه را نیز ببینند. انتظار ما این است که مطالبات این صنف در برنامهریزیها مورد توجه قرار گیرد و جایگاه آزمایشگاهها در نسخه ۰۳ این برنامه دیده شود.
تابآوری آزمایشگاهها در نقطه هشدار
مجموع این اظهارات نشان میدهد مسئله آزمایشگاهها صرفاً اختلاف بر سر تعرفه یا مطالبات صنفی نیست. از نگاه فعالان این حوزه، افزایش هزینه تجهیزات و کیتها، مشکلات تأمین، تأخیر بیمهها، تعرفههای غیرواقعی و ورود واسطههای غیرتخصصی، زنجیرهای از مشکلات ایجاد کرده که در نهایت میتواند به کاهش کیفیت تشخیص منجر شود.
امینیفرد، رئیس انجمن علمی آسیبشناسی و طب آزمایشگاهی ایران در جمعبندی خواسته اصلی این بخش از نظام سلامت را چنین بیان کرد: تابآوری آزمایشگاهها بهشدت در حال کاهش است. از دولت و وزارت بهداشت میخواهیم قیمت واقعی آزمایشها را احصا کنند، تعرفهها را واقعی کنند و پوشش بیمهای را افزایش دهند.
در واقع، آزمایشگاهها شاید پشت صحنه نظام درمان باشند، اما نتیجه کار آنها در بسیاری از موارد تعیین میکند بیمار چه بیماریای دارد، چه درمانی دریافت کند و آیا درمان او مؤثر بوده است یا نه؛ به همین دلیل، هر بحرانی که کیفیت این حلقه را تهدید کند، در نهایت از آزمایشگاه فراتر میرود و به کل زنجیره سلامت میرسد.
