وخامت حال رمضان قدیروف؛ چه کسی جانشین می‌شود؟

حاکمی که زمانی به خاطر سرکوب‌های بی‌رحمانه و نمایش‌های پرزرق‌وبرقش ترس بر دل‌ها می‌انداخت، اکنون به گفته منابع مختلف، به دیکتاتوری ناتوان تبدیل شده و گفته می‌شود «در آستانه مرگ» قرار دارد.

رمضان قدیروف که به دلیل حکومت چند دهه‌ای با سیاست مشت آهنین بر جمهوری چچن به «قصاب چچن» مشهور است، شاید با مرگ خود، دردسری بزرگ برای ولادیمیر پوتین ایجاد کند و منطقه را به سوی جنگ داخلی سوق دهد. پس از آنکه او در جریان سفری به مسکو در ماه دسامبر بستری شد و حال جسمانی‌اش به سرعت رو به وخامت گذاشت، کارشناسان هشدار می‌دهند که کرملین حالا با عجله به دنبال معرفی جانشینی وفادار برای قدیروف است.

رهبر چچن از مشکلات مزمن کلیه و لوزالمعده رنج می‌برد و وضعیت جسمانی رو به افول او، موجی از گمانه‌زنی‌ها را درباره جانشینش، به راه انداخته است. اگر قدیروف همین فردا بمیرد، پوتین ممکن است با خطر جنگ داخلی روبه‌رو شود، زیرا گروه‌هایی که پیش‌تر سرکوب شده بودند می‌توانند از سایه بیرون آمده و برای تصاحب قدرت در منطقه چچن تلاش کنند.

این جمهوری خودمختار سابقه‌ای طولانی از جدایی‌طلبی دارد و اگر روند انتقال قدرت روشن یا قاطع نباشد، نیروهای انقلابی نوظهور ممکن است از این فرصت کوتاه بهره ببرند.

دکتر جولی ویلهلمسن، کارشناس اروپای شرقی، به روزنامه سان می‌گوید که ظرفیت بزرگی برای بسیج اجتماعی علیه دودمان قدیروف وجود دارد، در حالی که امیل اصلان، تحلیلگر امنیتی، بر میزان نارضایتی از رهبر کنونی چچن تأکید کرده است.

با وجود اینکه قدیروف پیش‌تر بیمار بودنش را رد کرده و معمولاً با انتشار ویدئوهایی از حضور در باشگاه ورزشی به این شایعات پاسخ می‌دهد، گفته می‌شود «درد شدیدی را تجربه می‌کند، به داروهای قوی نیاز دارد و در حرکت با مشکل روبه‌رو است».

یک منبع اطلاعاتی اوکراینی وضعیت قدیروف را با عباراتی توصیف کرده که تقریباً به «در آستانه مرگ بودن» ترجمه می‌شود. تصاویر حضورهای عمومی اخیر نیز این دیکتاتور ناتوان را نشان می‌دهد که کلمات را نامفهوم ادا می‌کند و با عصا راه می‌رود.

فردی که پیش‌تر به سبک پرزرق‌وبرق و رفتارهای جسورانه شناخته می‌شد، در طول دوران قدرتش با اتهام‌های فراوان نقض حقوق بشر روبه‌رو بوده است. حکومت همراه با خشونت او به ربودن روزنامه‌نگاران، شکنجه مخالفان و تشویق «قتل‌های ناموسی» علیه زنانی که قوانین سخت‌گیرانه پوشش را نقض می‌کنند، متهم شده است.

قدیروف همچنین با اعزام نیروهای چچنی از جنگ پوتین در اوکراین حمایت کرده است. با این حال بسیاری از نیروهای موسوم به قدیروفی، یعنی ارتش خصوصی هراس‌انگیز او، «جنگجویان تیک‌تاکی» لقب گرفته‌اند و متهم هستند که در میدان نبرد عملکرد ضعیفی دارند و بیشتر وقتشان را صرف نمایش سلاح و تجهیزات در شبکه‌های اجتماعی می‌کنند.

رمضان قدیروف چگونه به قدرت رسید؟

قدیروف که به چهره‌ای جنجالی تبدیل شده، بارها ثروت و قدرت خود را در شبکه‌های اجتماعی به نمایش گذاشته است. در یکی از ویدئوها دیده می‌شود که او روی یک سایبرتراک تسلا ایستاده و یک مسلسل روی سقف آن نصب شده است.

او پیش‌تر در کنار چهره‌های سرشناس غربی مانند لیز هرلی، بازیگر بریتانیایی، و مایک تایسون، بوکسور مشهور، دیده شده، هرچند تصور نمی‌شود با هیچ‌یک رابطه نزدیکی داشته باشد.

این رهبر جنجالی در سال ۲۰۰۷ از سوی پوتین به عنوان حاکم چچن منصوب شد.

قدیروف و پدرش احمد که چند سال پیش‌تر رهبر چچن شده بود اما در سال ۲۰۰۴ ترور شد، در گذشته جدایی‌طلبان چچنی بودند. اما در بحبوحه دو جنگ روسیه در چچن که گروزنی را با خاک یکسان کرد و صدها هزار کشته بر جای گذاشت، هر دو در نهایت تغییر موضع دادند و به مسکو پیوستند.

پوتین به قدیروف اختیار کامل برای اداره چچن داد و در مقابل، جریان‌های مالی تقریباً نامحدود و خودمختاری گسترده‌ای در ازای وفاداری بی‌چون‌وچرا به کرملین فراهم کرد.

این دو نفر در ادامه رابطه‌ای کارآمد را حفظ کردند؛ قدیروف شورشیان جدایی‌طلب را سرکوب می‌کرد و پوتین نیز به او آزادی عمل می‌داد تا هر طور می‌خواهد رفتار کند.

دکتر جولی ویلهلمسن می‌گوید:

واقعاً یک رابطه متقابل و وابسته میان پوتین و قدیروف وجود دارد…روسیه بدون قدیروف‌ها نمی‌توانست در جنگ دوم چچن پیروز شود.

امیل اصلان، محقق امنیت بین‌الملل، به سان می‌گوید:

فکر می‌کنم پیوند شخصی بسیار محکمی بین این دو وجود دارد.

پوتین حتی یک بار گفته که رمضان را مثل پسرخوانده خود می‌داند، که برای رئیس‌جمهور روسیه حرف بسیار مهمی است.

اصلان افزود یکی از مهم‌ترین ابزارها برای حفظ کنترل سختگیرانه بر چچن، خشونتی بود که نیروهای قدیروف، معروف به قدیروفی، به کار می‌بردند.

او ادعا می‌کند که اگر شورشیان جدایی‌طلب حاضر نمی‌شدند به روسیه بپیوندند، شبه‌نظامیان قدیروف «تمام خانواده‌هایشان» را هدف می‌گرفتند و نابود می‌کردند.

این کارشناس مدعی است:

در آغاز سخت بود، اما به لطف همین خشونتی که روس‌ها و نیروهای چچنی به کار گرفتند، جواب داد.

اگر رمضان قدیروف بمیرد چه می‌شود؟

اگر قدیروف فردا بمیرد، ممکن است در منطقه چچن جنگ داخلی آغاز شود زیرا گروه‌های مختلف سرکوب‌شده برای به دست گرفتن قدرت وارد عمل خواهند شد.

دکتر ویلهلمسن می‌گوید:

نارضایتی‌ها از رژیم قدیروف بسیار زیاد است.

ظرفیت اجتماعی برای بسیج علیه حکومت روسیِ قدیروف هم بسیار بالاست.

اصلان معتقد است کرملین کاملاً می‌تواند انتقال قدرتی آرام به هر مهره‌ای که انتخاب کند را تضمین کند، اما هشدار می‌دهد که اگر اوضاع خوب پیش نرود، چچن می‌تواند وارد دوره‌ای از کشتار شود.

او هشدار می‌دهد:

اگر شرایط در چچن بسیار پیچیده و خشونت‌بار شود، می‌تواند پیامدهایی برای روسیه داشته باشد.

این کارشناس امنیت همچنین می‌گوید که ممکن است خیزش از دل جامعه چچن برخیزد زیرا قدیروف در این جمهوری خودمختار «دشمنان زیادی» دارد.

دکتر ویلهلمسن نیز در مورد وضعیت چچن در صورت مرگ قدیروف می‌گوید:

بازیگرانی در چچن که زیر حاکمیت قدیروف سرکوب شده‌اند، تا چه اندازه می‌توانند در این دوره انتقال قدرت از فرصت استفاده کنند و علیه سلطه روسیه بجنگند؟

او نسبت به اینکه هر جنبش جدایی‌طلبی در چچن بتواند منابع مالی یا تسلیحات کافی به دست آورد، تردید دارد.

با این حال این تحلیلگر امنیتی احتمال درگیری داخلی در میان رهبری چچن را رد نمی‌کند، مسئله‌ای که می‌تواند دردسر بزرگی برای پوتین ایجاد کند.

سؤال اصلی این است که آیا نارضایتی از رمضان در میان قدیروفی‌ها آن‌قدر زیاد هست که از رهبری تحت کنترل کرملین جدا شوند یا نه.

آن‌ها می‌توانند از فرصت استفاده کنند. واقعیت این است که بسیاری از قدیروفی‌هایی که اکنون به قدیروف وفادارند، در ابتدا جنگجویان جدایی‌طلب بودند.

این کارشناس همچنین تأکید کرد چچنی‌ها زیر حاکمیت قدیروف «بسیار سخت» تحت فشار بوده‌اند، به‌ویژه در سال گذشته که پوتین برای تغذیه جنگ فرسایشی خود در اوکراین به نیروهای بیشتری نیاز داشت.

او تصریح می‌کند که قدیروف به درخواست پوتین از روش‌های پنهانی برای وادار کردن مردم به سربازی استفاده می‌کند.

این تحلیلگر می‌گوید:

بسیج اجباری از طریق ربودن شهروندان، تهدید والدین یا طرح اتهام‌های ساختگی انجام شده است.

به گفته او، ممکن است افراد مسلح قدیروف اسلحه‌هایشان را به سمت خود او بگیرند و این موضوع «تهدیدی برای تسلط پوتین بر منطقه» خواهد بود.

این قطعاً بار چالش‌های داخلی علیه قدرت پوتین در روسیه را بیشتر می‌کند، بدون تردید.

اگر پس از مرگ قدیروف بی‌ثباتی منطقه‌ای شکل بگیرد، می‌تواند تهدید بزرگی برای پوتین باشد، آن هم در زمانی که رئیس جمهور روسیه منابعش را بر تهاجم به اوکراین متمرکز کرده است.

اصلان می‌گوید:

رمضان به شدت منفور است، فردی بسیار بحث‌برانگیز است. نیروهای امنیتی روسیه هم به خاطر کارهایی که می‌کند از او متنفرند.

خیلی‌ها دوست دارند برخی اعضای خانواده قدیروف را بکشند.

این کارشناس مدعی است که دشمنان داخلی که در انتظار زمان مناسب هستند می‌توانند از این «پنجره نادر فرصت» برای تلاش جهت تصاحب قدرت استفاده کنند.

جانشین احتمالی رمضان قدیروف کیست؟

آدام، پسر کوچک قدیروف، که اخیراً مجموعه‌ای از ترفیع‌های دولتی دریافت کرده، محتمل‌ترین جانشین او دانسته می‌شود.

دکتر ویلهلمسن این جوان ۱۸ ساله را «کاملاً خشن» توصیف کرده و گفته می‌شود او محبوب‌ترین فرزند قدیروف است و شاید حتی بی‌رحم‌تر از پدرش باشد.

در سال ۲۰۲۳، زمانی که ۱۵ سال داشت، ویدیویی توسط پدرش منتشر شد که او را در حال کتک زدن نیکیتا ژوراول، زندانی سیاسی ۱۹ ساله روس، به اتهام سوزاندن قرآن نشان می‌داد، و پس از آن نشان قهرمان جمهوری چچن را دریافت کرد.

قدیروف در پست خود گفت به رفتار پسرش بسیار افتخار می‌کند.

آدام جوایز گوناگونی دریافت کرده و چندین سمت قدرتمند در چچن در شورای امنیت چچن و وزارت کشور در اختیار دارد.

پسر نوجوان رمضان قدیروف،‌مدیریت دانشگاه نیروهای ویژه روسیه به نام ولادیمیر پوتین در گودرمس و دو گردان وزارت دفاع را بر عهده دارد و هم‌زمان سرویس پلیس شخصی پدرش را نیز مدیریت می‌کند.

اصلان در این باره می‌گوید:

فکر می‌کنم پوتین دلیلی ندارد قدرت را به فردی خارج از خانواده قدیروف بدهد، بنابراین تصور می‌کنم این پیوند را حفظ خواهد کرد.

با اینکه قانون اساسی چچن ایجاب می‌کند رهبران این منطقه دست‌کم ۳۰ سال سن داشته باشند، این کارشناس گفت تردیدی ندارد که در این فاصله می‌توان یک رهبر موقت منصوب کرد.

اوایل امسال برنامه‌های جانشینی آدام پس از آن زیر سؤال رفت که در یک تصادف هولناک رانندگی به شدت مجروح شد.

رسانه‌های محلی گزارش دادند او به دستگاه‌ اکسیژن وصل شد و پس از حادثه «به سختی قابل شناسایی» بود.

اما اصلان می‌گوید که اگر آدام تا زمان مرگ قدیروف به آمادگی کافی برسد، بسیار محتمل است جانشین پدرش شود:

من روی تمایل کرملین برای حفظ خانواده قدیروف شرط می‌بندم.

رمضان قدیروف همواره وفاداری خود را به پوتین نشان داده و به نظر می‌رسد وفاداری یکی از ارزش‌های بنیادین برای ولادیمیر پوتین باشد.

دیگر گزینه‌های احتمالی در رقابت برای رهبری چچن، تعدادی از ۱۲ فرزند دیگر قدیروف هستند، از جمله پسر بزرگش اخمت ۲۰ ساله که به نام پدر فقید قدیروف نام‌گذاری شده، و دخترش عایشه ۲۷ ساله.

آدام سال گذشته در ۱۷ سالگی ازدواج کرد و این مراسم را با شلیک یک تپانچه طلایی جشن گرفت.

پوتین شخصاً این عروسی را تأیید کرد و به قدیروف پدر گفت:

به تو و عزیزانت تبریک می‌گویم و مهم‌تر از همه به کسی که امروز بیش از همه سزاوار تبریک است، پسرت، بابت ازدواجش تبریک می‌گویم.