قیمت یک دست لباس کامل و اصیل کرمانجی، بسته به نوع پارچه، قدمت لباس، ظرافت دوخت و ارزش سکههای بهکاررفته در آن، میتواند از حدود ۵۰۰ میلیون تومان تا یک میلیارد تومان برسد. بخشی از این ارزش به استفاده از پارچههای اصیل، دوخت دستی، تزئینات سنتی و سکههای قدیمی بازمیگردد؛ عناصری که این پوشش را به یکی از شاخصترین لباسهای محلی کردهای خراسان تبدیل کردهاند.
کرمانجها شاخهای از قوم کرد هستند که بخش بزرگی از جمعیت آنها در خراسان شمالی و خراسان رضوی زندگی میکنند و گروههایی از آنان نیز در دیگر مناطق خراسان حضور دارند. در دوره صفویه و بهویژه زمان شاه عباس، بخشی از کردهای کرمانج برای حفاظت از مرزهای شرقی ایران به خراسان کوچ داده شدند؛ هرچند حضور برخی گروههای کردزبان در این منطقه به دورههای پیش از صفویه نیز نسبت داده شده است.
کرمانجها به کُردی کرمانجی سخن میگویند و پوشش سنتی آنها نیز در کنار زبان و آیینها، یکی از نشانههای هویت فرهنگی این گروه است.
لباس زنان کرمانج از چه بخشهایی تشکیل میشود؟
پوشاک سنتی زنان کرمانج مجموعهای از چند جزء اصلی و تزئینی است. «گراس» یا «کراس» پیراهنی بدون یقه و معمولاً آستینبلند است که در قسمت پایین میتواند چیندار باشد. این پیراهن اغلب با نوارهای رنگی در لبه آستین و پایین لباس تزئین میشود.
یکی دیگر از مهمترین اجزای لباس، «شیلوار» است؛ دامنی بسیار پرچین که معمولاً از مخمل تهیه میشود. رنگهای قرمز، نارنجی، زرد و بنفش در دوخت آن کاربرد زیادی دارند. در بعضی گروههای کرمانج، رنگ قرمز بیشتر برای زنان متأهل و رنگهای نارنجی و زرد برای دختران استفاده میشود. شیلوار معمولاً تا زیر زانو امتداد دارد، هرچند در برخی ایلات بلندتر است و برای تهیه نمونههای پرچین آن ممکن است حدود ۱۵ متر پارچه مصرف شود.
«شلیته» نیز دامنی مخملی و پرچین است که حاشیه آن با نخها و نوارهای رنگی تزئین میشود. تنوع رنگ، چینهای فراوان و حاشیهدوزی از مشخصههای اصلی این بخش از لباس به شمار میرود.
سکههای قدیمی؛ ارزشمندترین بخش لباس
جلیقه از بخشهای شاخص لباس زنان کرمانج است و معمولاً از مخمل ساخته میشود. روی جلیقه تعداد زیادی سکه قدیمی دوخته میشود که در زبان کرمانجی به آنها «دراو» گفته شده است. سکهها پس از ایجاد حلقه یا سوراخ به لباس متصل میشوند و کنار هم قرار گرفتن آنها باعث میشود هنگام حرکت صدایی موزون ایجاد شود.
سکههای دوختهشده روی لباس در گذشته تنها جنبه تزئینی نداشتند و بهعنوان نوعی پسانداز زنان نیز مورد استفاده قرار میگرفتند. استفاده گسترده از سکههای قدیمی، بهخصوص در لباسهایی که نسلبهنسل حفظ شدهاند، میتواند سهم قابل توجهی در ارزش نهایی یک دست لباس اصیل کرمانجی داشته باشد.
در کنار سکهها، در برخی لباسهای اصیل منطقه از پارچههای قدیمی، ترمه، ابریشم، مخمل، پشم و تزئینات دستدوز استفاده میشود. قدمت پارچه و سکهها، تعداد قطعات تزئینی و میزان کار دستی از عواملی هستند که تفاوت زیادی در ارزش نمونههای مختلف ایجاد میکنند.
یاشار، سربند و گار
«یاشار» روسری بزرگی از جنس حریر است که برای پوشاندن سر استفاده میشود و در شکل سنتی آن بخش زیادی از سر و صورت را میپوشاند. روی یاشار نیز سربندی عموماً به رنگهای قرمز یا تیره بسته میشود تا روسری روی سر ثابت بماند.
«گار» نیز نوعی زیور بلند است که در دو طرف عرقچین قرار میگیرد و یاشار و سربند روی آن بسته میشوند. استفاده از زیورآلات در پوشش سر، در کنار سکهدوزی لباس، از ویژگیهای قابل توجه پوشاک سنتی زنان کرمانج است.
چارق و جوراب دستباف
پوشش سنتی کرمانجها فقط به پیراهن و دامن محدود نمیشود. جورابهای دستباف نیز بخشی از این لباس هستند و در کنار آنها از کفش محلی استفاده میشود. «چارق» از کفشهای سنتی کرمانجهاست که تولید آن با منطقه قوچان نیز پیوند دارد.
چرا قیمت بعضی لباسهای کرمانجی به یک میلیارد تومان میرسد؟
ارزش یک لباس اصیل کرمانجی تنها به هزینه دوخت یک لباس جدید محدود نمیشود. نوع و قدمت پارچه، دستدوز بودن تزئینات، مقدار پارچه مصرفشده، کیفیت دوخت و بهخصوص تعداد و ارزش سکههای قدیمی بهکاررفته در لباس میتواند قیمت آن را بهشدت افزایش دهد.
سفر به دنیای رنگارنگ لباسهای سنتی مردان و زنان از آمریکای لاتین تا شرق دور + ویدیو
به همین دلیل، یک دست لباس کامل و قدیمی کرمانجی که از پارچههای ارزشمند و تعداد زیادی سکه نقره یا سکههای قدیمی برخوردار باشد، بسته به مشخصات آن میتواند بین حدود ۵۰۰ میلیون تا یک میلیارد تومان ارزشگذاری شود.
چنین لباسهایی در بسیاری از خانوادهها بهعنوان پوششی موروثی نگهداری میشوند و علاوه بر ارزش مادی، بخشی از میراث فرهنگی کرمانجهای خراسان را در خود حفظ کردهاند.
