الگوهای بادی ایران در چنگال گرمایش جهانی | دلیل تقویت بادهای ۱۲۰ روزه سیستان چیست؟

همشهری‌آنلاین: نیما فرید مجتهدی در توضیحی درباره سازوکار شکل گیری باد توضیح داد: در واقع، مناطقی که سردتر هستند، معمولا به‌عنوان نواحی پرفشار عمل می‌کنند و مناطق گرم ‌تر، کم ‌فشار محسوب می‌شوند. همین اختلاف فشار باعث حرکت هوا و شکل‌گیری بادها می‌شود. این پدیده نه فقط در مقیاس‌های محلی، بلکه در مقیاس سیاره‌ای نیز وجود دارد.

امروز، ۲۲ بهمن، روز بادروزی است؛ روزی که در روز باد از ماه بهمن در گاهشمار زرتشتی، یعنی ۲۲ بهمن برگزار می‌شود. در برهان قاطع آمده است که گویند هفت سال در ایران باد نیامد و بعد از هفت سال، در این روز، شبانی پیش کسری آمد و گفت: «دوش آن‌قدر باد آمد که موی بر پشت گوسفندان بجنبید.» پس آن روز را مردم گرامی داشتند.

او در گفت‌وگو با همشهری‌آنلاین به نقش بادهای سیاره‌ای نظیر بادهای غربی اشاره کرد و توضیح داد که این بادها در پاییز و زمستان، رطوبت و سرما را از غرب به ایران منتقل می‌کنند و موجب ورود سامانه‌های بارشی به کشور می‌شوند. به گفته او، این بادها بخشی از سیستم‌های بزرگ‌مقیاس جوی هستند که از توزیع حرارت در سطح زمین سرچشمه می‌گیرند.

این کارشناس هواشناسی با اشاره به اهمیت بادهای محلی گفت: برخی بادها در نتیجه شرایط جغرافیایی خاص مانند وجود دریا، رشته‌کوه یا تغییرات موضعی دما ایجاد می‌شوند. نمونه‌هایی مثل باد منجیل، باد گرمش در البرز و به‌ویژه باد ۱۲۰ روزه سیستان از جمله جریان‌هایی هستند که شدت، الگو و بازه زمانی مشخصی دارند و در کنار دیگر بادها به‌طور نمادین نماینده بادهای محلی ایران محسوب می‌شوند.

فریدمجتهدی با بیان اینکه تغییر اقلیم و گرمایش زمین، تاثیرچشمگیری بر این الگوهای بادی گذاشته است، گفت: سازمان ملل اعلام کرده که میانگین دمای زمین حدود ۲ درجه افزایش یافته است. این گرمایش باعث تغییر در پهنه‌های حرارتی زمین شده است و به‌طور مستقیم بر مناطق پرفشار و کم‌فشار تاثیر می‌گذارد.

این کارشناس هواشناسی افزود: کاهش پوشش برف در رشته‌کوه‌هایی مانند البرز نه‌تنها تبعات هیدرولوژیکی دارد، بلکه باعث تضعیف سامانه‌های پرفشار و بر هم خوردن تعادل جوی در منطقه می‌شود. وقتی سامانه‌های پرفشار ضعیف شوند، در طرف دیگر، سامانه‌های کم‌فشار تقویت می‌شوند و این تغییر می‌تواند الگوی بادهای محلی را نیز دگرگون کند.

فرید مجتهدی گفت: بر اساس مطالعات اخیر، تغییرات اقلیمی منجر به تقویت بادهای ۱۲۰ روزه سیستان شده و هم شدت و هم دوام این بادها افزایش یافته است. در کل، گرمایش جهانی یا اختلاف فشار را افزایش می ‌دهد که باعث تقویت بادها می‌شود، یا آن را کاهش می‌دهد و موجب تضعیف جریان‌های بادی می‌شود.

این اقلیم شناس در پایان گفت: بادها می‌توانند به‌عنوان نشانه‌ای از وضعیت اقلیم و سلامت زمین در نظر گرفته شوند؛ نشانه‌ای که می‌توان از آن صدای تغییر اقلیم را شنید.